Zwilazkowiec Alliancer, December 29, 1956

              w $p§k
JH
Fil
4
Ml
mm
— - T jrv- - -
STRI'4
TolLE 1-2-
491 "Związkowiec" Tel LE1-249- 2
Printed for Every Saturday by:
' POLISH ALUANCE PRESS LIMITED
Organ Związku Polaków w Kanadzie Wydawany przez Dyrekcję Prasom
v~ Redaktor Franciszek Głogowski ____
t PRENUMERATA
Roczna w Kanadzie
Półroczna
Kwartalna
W Stanach Zjednoczonych i innych krajach
Pojedynczy numer —
"ZWIĄZKOWIEC"
1475 Ouoen St-w- t West — Toronto Ontario
Authorised as Second Class Mail
t mn ranniuniin-AlE-- VtTfinErflA ffl NA&AmftiNl&WE oinncw i
$350
$200
$100
$450
10 (f
Zgrzybiały i sterany wiekiem Stary Rok zbliża się nieubła-ganie
do przepisanego mu końca chyląc się pod brzemieniem
trosk i kłopotów W chwili gdy zaledwie parę dni oddziela nas
od 'ostatniego dnia jego panowania możemy tylko zyczyc staiu-szkow- i
by zgon miał cichy i spokojny me zakłócony żadnym
nowym wstrząsem Tyle ich bowiem w swym krótkim a burzli-wym
żywocie 'doświadczył I tyle nieszczęść światu przysporzył
Ale oto za progiem stoi Nowy Rok symbol wiecznie odradzają-cego
się życia zwiastun nowych nadziei Co niesie on w swym
łonie? 'Czy ziści nadzieje ludzkości na pokój i dobrobyt przyspie-szy
'pojednanie ras i narodów przyniesie sprawiedliwość pokrzy-wdzonym
wolność uciśnionym?
Gzy też będzie rokiem takich samych niepokojów jak i rok
ubiegły?
Rekapitulacja wydarzeń które zaszły na scenie międzyna-rodowej
w roku 1956 nastręcza sposobność do zastanowienia się
W jakim punkcie swej ciernistej drogi znajduje się świat na
przełomie czasów Gdy pod koniec roku rzuca się spojrzenie na
szlak dwunastomiesięcznej wędrówki wydaje się jakgdyby wszy-stkie
wypa~dki zmierzały konsekwentnie do tragicznego finału —
na Bliskim Wschodzie i na Węgrzech — jako logicznego zakoń-czenia
Niewątpliwie jest to nadmierne uproszczenie niemniej
jednak materiał palny i tu i tam nagromadzony był od dawna
Polityka dyktatora Egiptu płk Massem nie mogła nie doprowa-dzić
wcześniej lub później do wybuchu — po prostu dlatego ze
cele"Naśsera nie nadawały się do urzeczywistnienia drogą poko-jową:
Cele te zaś zarysowały się — w świetle wypowiedzi Nassera
—zupełnie jasno Obejmowały one ltfzniszczenie Izraela i ekster-minację
'jego mieszkańców' 2) wyrugowanie wszelkich wpływów
Zachodu -- przede wszystkim Anglii i Francji z Bliskiego 'Wschodu
oraz 3) stworzenie wielkiego imperium arabskiego w granicach od
Oceanu Atlantyckiego po zatokę Perską z Egiptem jako środkiem
ciężkości i centrum władzy Czy byłoby to jednoipaństwo czy tez
blok'państw arabskich złączonych ścisłym sojuszem militarnym
tójuż miało izależeć ód' okoliczności Dla dopięcia tych ambitnych
planówj-każd- y środek -- był dobry pod tym względem Nasser nie
miał'''ża'dnych skrupułów Układ z Sowietami o dostawy broni
'przesuwał automatycznie przewagę militarną na Bliskim Wscho-dzie'
ód ilzraela 'do "Egiptu Jednocześnie Nasser podsycał nacjo-naliźfnarabsk- i1
wszystkimi dostępnymi środkami nie stroniąc od
najgorszej (demagogii Tymczasem Nasser lawirował umiejętnie
między Stanami Zjednoczonymi a Rosją Sowiecką zabiegając
jednocześnie u obu stron o pomoc finansową i techniczną 'dla
rozbudowy ekonomicznej Egiptu w _szczeeólności dlaMbudowy
gigantycznej tamy Tiilówej pod Esuahem W tej misternej grze
poślizgnęła'" się 'noga dyktatorowi egipskiemu Próba szantażo-wania
Wuja Sama "przy pomocy niedźwiedzia 'rosyjskiego nie
udała sieVi ostatniej 4chwiljHWaszyngton odmówił finansowanie
całego plan ii vri!yr5Ci& fvl v
v?Wwdwa dni później" 'Nasser oznajmił światu o 'wydziedziczeniu
Towarzystwa! Kanału Sueskiego i przejęcia zarządu Kanału przez
Post OlJice Department Ottawa
imiuinnui
Jakie gwarancie daie-on- a usta
sanacji murai- -
—do nnaietsęławsanmeajt
Łgipi' ronnainie rząu egipsni uyi w zguuzie e piawum pujucwm
Kanał byŁwłaśnościąEgiptui po wygaśnięciu koncesji Towarzy-stwa'Ć0- {
miało" nastąpićw roku 1968 miał'przejść w niepodzielne
władanieEgiptutAle(w sprawie tej szło jeszcze p coś innego- - o
prawo -- 'swobodnej żeglugi na Kanale dla statków' płynących pod
jakąkolwiek banderą zagwarantowane konwencją z 1888 roku
Szło' także o interes wszystkich narodów morskich świata co się'
tyczy ustalania "(Wysokości opłat za przejazd wykluczenia praktyk
dyskryminacyjnych i Ulepszenia technicznego Kanału Nasser go-tów
był dać wszelkie' gwarancje co do zabezpieczenia praw użyt-kowników'
Kanału alecbvdo pozostawienia Kanału pod zarządem
egipskim' pozostał nieugięty Ostatecznie całe zagadnienie spro-wadzało
łsię do„ kwestii 'zaufania Czy Wielka Brytania i Francja
najbardziej materialnie wskutek ekspropriacji 'dawnego Towa-feyśtw'aV!pośzkod(nvanelr-
'zej
względu na dostawy nafty"-bliskó-Wschodńiejnajbardz-w
swobodzie żeglugi zainteresowane mia-ły
£mvierżyćTsłowti 'człowieka1 który już raz swoje słowo iłamał?
O(pds'żanowanmfprava'międzynarodowego przez (Egipt miał coś
d&ipówledzehiatakżelżrael którego statki były od prawa uży-wańia'i"Kanalu"wyklUcż- one" "'
feNięibęclziemy tu śledzie zawiłych perypetii konfliktu którego
przebieg stóifwpaniięci?wszystkićh-Opini- a 'świata surowo potępiła
agresMiżraęłsko-rytyjskofraricusk- ą na Egipt opinia -- wyrażona z yjatkowąsiłąnaiłf orum Zgromadzenia Ogólnego NZ Faktem
jestźeffAngyaiiFyrancjatpogSYałćiły kartę ONZ wysadzając swe
YajSKa:'wSueźiertZagadnienie to jednak nia obok swej "strony
ipoJą]nyvtakże]aśpekt 'polityczny nie mówiąc już o momentach
e'kónomicźriychfJ'Jakkblwiek by się zapatrywać na akcję brytyjskb-frąhcusk- ą' pozostaje' do rozwiązania problem pacyfikacji stośun-kównaTBliski- m Wschbdzie'"cp sprowadza się w pierwszym rzędzie
dó~uregulowahia' starego sporu między Izraelem a jego sasiadami
arabskimiproblem' otwarcia Kanału Sueskiego zapewnienia bez-pvieczeń'st- wa 'całemu rejonowi Bliskiego Wschodu ytak ważnemu
ppd względem strategicznym problem pomocy gospodarczej osie-dręńiatuchodżcó-w'
1 arabskich z Palestyny A nad tym 'wszystkim
góruje-widm- o usadowienia się wpływów sowieckich w tymobsza-rz"ecbXnusiatob- ys pociągnąć za sobą nieobliczalne następstwa
Polityka Stanów Zjednoczonych jest nadal chwiejna i niezdecy-dowana"
Waszyngton' nie kwapi się z zajęciem opróżnionego pfżez
mocarstwa zachodnio-europejski- e' miejsca Deklamacje o chęci
działania przez NZ niev zastąpi' braku konstruktywnego progra-raufCala'- v nadzieja świafa spoczywa w Narodach Zjednoczonych
które' zaiste podjęły się trudnego zadania ujmując sprawy we
włashe"ręće Czy potrafią mu sprostać czas tylko pokaże
'-
- J"" & Moralna wartość tego zgromadzenia nie została podbudowana
debatami nad tragicznym losem Węgier Powiedzmy prawdę: Na-rody
Zjednoczone które prężyły się jak lew w zatargu sueskim
tym odważniejsze" im bardziej Anglia i Francja stały się potulne
i'ustępliwe w zetknięciu' z brutalnym "niet" Rosji Sowieckiej
iprzełknęly 'grzecznie obelgę Kontrast jest tak rażący że aż
nieprzyzwoity' Nie mając możności interweniować czynnie na
Vśgrzecb-prze- z wysłanie' międzynarodowej siły policyjnej podo- -
uniiueerjmdfiatjłiy&?wnawtweytfatuyrlem odiywuaiguiuiutuyleausuzsaMcuenguku dialarusuieybiezjednoczone bywyklu-CJyćRosj- ę' 'Sowiecką i jej narzędzie węgierskie quislingowski
™H Knflnra Snrnwi Wpfipr hvJn Hmoim knmipnin-- m nmhlorMmn :ri~7 - Zr_ "~ 1° - " 7--e""""i"-
~"-r"
r-"""-- "?"
cza-potebywyniusze- nia rozkazów
przy-najdale- j niepodobna nie stwierdzić że druga próba wypadła fatalniej Gdy
więcprrestiŻ£iRautprytet"moralny ONZ spadły najniższego
punktuciśniesJeItysiacom zakłopotanych widzów tvtanie:
jakiMestpóżytekttej Organizacji?
nbw[ę'niarządówprava_na świecie nie w zetknięciu krnąbrnym
tylkó?członkiem rodziny ale w spotkaniu z ooryszkiem zdecvdo- - wanymXnawszystkoT Jeżeli Narody nie mają sankcji
nychtotczynietwejdą one — czy już nieweszły
Ligę Narodów
śmierci?1
4 Czy roić 1957 będzie rokiem "ich upadku — czy'też może pod
wpływem [budzącej się nowej ludów'' w Europie i Naro-dyC-Zjednoczo- ne wejdą na" drogę wpnnyadzania w życie tych aspi-racjiktófejżichlstnieni- em' wiąże' skołatana ludzkość Odpowiedzi
na-tosżukaćbedzi-emyy
Nowym Roku oby- - dla
swiatanu: był rok ubiegły m r r - j — - —
PO ZJEŹDZIE PISARZY
zjazd pisarzy ność zaś powstałej sytuacji
formalnie VII walny lega na tym że odwaga nie wy-źjaz- d
delegatów Związku Litera- - maga już odwagi a odwilżowy
tów Polskich który 'miał miej- - stał się tic-sc- e
w dniach od 29 listopada do kiem Bo też w chwili obecnej
2 grudnia w Warszawie nie po- - ciągnie dalej Saniauer "intelek
winien przejść bez echa zwłasz- - tualna walka" z "zamordyzmem"
cza na emigracji gdyż nawet sam należy już do przeszłości Pod-fa- kt
że nie był on żadnym z gó- - kreślam słowo "intelektualna"
ry podyktowanym "przełomem"1 gdyż realna — wciąż jeszcze da- -
oznacza newna cenną nowosc w
dotychczasowym położeniu lite-ratury
pod rządami komunisty-cznego
reżimu
W trwającej przeszło rok ogól-nokrajowej'
dyskusji nad "napra-wą
Rzeczypospolitej" dyskusji
która obnażyła korzenie zła w
dziedzinach tak różnych jak eko-nomia
i estetyka która obaliła
wiele jeszcze do niedawna przez
nikogo — przynajmniej publicz-nie
— kwestionowanych zasad
pisarze krajowi wzięli także chlu-bny
udział zresztą bardziej —
należy stwierdzić — w charakte-rze
publicystów niż pisarzy w
ścisłym tego słowa znaczeniu
"Poemat dla dorosłych" Ważyka
tworzy tu jeden z niewielu za-szczytnych
wyjątków
Mam wrażenie że emigracja
w całości biorąc nie zupełnie
zdaje sobie sprawę z gruntowno-śc- i
dokonywującego się w Polsce
przełomu intelektualnego z je-go
pasji z żarliwo-ści
ataku na szańce dogmatyzmu
na uprzywilejowaną monopoli-styczną
pozycję jednego tylko
systemu myśli Żeby tylko ogra-niczyć
się do dziedziny sztuki i
literatury to potężna fala kryty-cyzmu
zmiotła całą więzienną
strukturę ideologicznych naci-sków
politycznych zleceń i poli-cyjnych
zakazów w których po-trzasku
reżim komunistyczny
trzymał zniewolonego ducha
twórczości System administra-cyjnego
kierowania kulturą zo-stał
w toku tej rdyskusji poddany
miażdżącej krytyce której nie
trudno" było wykazać że schema-tyzm
formy i jałowość treści na
które cjerpi sztuka polska nie są
przypadkowymi objawami lecz
przyrodzonymi cechami "zamor-dyzmu"
(trzymania za mordę)
Socrealizm jako jedyny i wyłącz-ny
kierunek artystyczny po pro-stu
zniknął rozpłynął się i-zcz- ezł
odstąpiony przez własnych pro-motorów
i orędowników W wy-niku
koncentrycznego ataku na
założenia i metody przede wszy
slkim metody praktykowanego
w Polsce — sowieckim wzorem
— planizmu kulturalnego sys-tem
literatury na smy-#cz- y
konformizmu i popędzania
'jej batem kontroli politycznej za-łamał
się pod ciężarem własnego
absurdu
Rozmiary tej klęski intelektu-alnej
marksizmu przesłania ob-serwatorom
powierzchownym
fakt że przełom odbył się głów-nie
lecz nie wyłącznie w świa-domości
ludzkiejTW świadomości
społeczeństwa i samych twórców
Rusztowania gmachu więzienia
duchowego jeszcze trwają ale
fundamenty systemu zostały' już
skruszone Jak trafnie stwierdził
Artur Sandauer odwilż zwycię-żyła
na całej linii paradóksal--
O DRUGIEGO
Id@bvSiiinv
Przed kilku miesiącami
kampanię b "drugiego
prenumeratora!' a później o
na trzy lata" O-b- ie
akcje zbiegły się i były pro-wadzone
pod tym vsamym ha-słem
W ciągu kampanii dawaliśmy
przykłady z życia zarówno polo-nijnego
jak i innych grup etni-cznych
na temat krzewienia
słowa pisanego na obczy- -
znie Obok nich chętnie przyta- -
czahsmy opinie naszych czytel -
mkow#o- - akcji Jak mpzna było
wyczuc z nicn los wiązKowca"
leży wielu ludziom na sercu
stąd tez niejeden czytelnik nie
szczędził wolnego czasu by nam
pomóc Tego rodzaju nastawie-nie
stało się wielkim bodźcem
dla całego zesnołu redakcvine
go Świadomość że nie jesteśmy sami'że nie jesteśmy głosem
wołającego na puszczy że w naj-dalszych
zakątkach Kanady są
wierni "i oddani przyjaciele
"Związkowca" dodała nam wiel-kiej
otuchy' do dalszego skoncen-trowania
wysiłków by wspólny-mi
siłami pismo nasze postawić
na jak najwyższym poziomie
Wszelkie akcje mają powodze
sobie jako termin
Końcowy m grudnia l9&e
przekraczamy tę datę Akcja
skończyła się
Jakie sa rezultaty obydwóch
akcji?
[ Przyznać musimy że przeszły
one jnasze oczekiwania Przy
rozpoczęciu akcji nie sadziliśmy
że uzyskamy więcej riiż kilku-dziesięciu
nowych prenumerato-rów
yiedzac dobrze że łatwiej
można nakłonić kogoś do kupna
samochodu kosztującego dwa
tysiące dolarów już do opłace-nia
rocznej prenumeraty pol-skiego
pisma które jak dotych- -
skuteczności' Organizacji jej zapewnienia a w razie nie 'o' ile sa ograniczone w
posłuchu dla swych Posłuch u sie Rozpoczynając kampanie "O słabychlksilhych Niestety idącej wyrozumiałości drugiego prenumeratora" vv--
do
eorzkie
Zjednoczone
drog'ę'-fktóra- " zaprowadziła niegdyś
'"wiosny
Domvślnieiszvm
Obec-nie
"ZWIĄZKOWIEC" GRUDZIEŃ (Decembor) 29 — 1956
Czterodniowy po-polski- ch
gest naśladowczym
wewnętrznej
trzymania
PRENUMERATORA
327
rozpo-częliśmy
"prenumeratora
'znaczyliśmy
umiejętności
leka jest od zakończenia Wciąż
jeszcze instytucje' odziedziczone
po minionym okmsie uniemożli-wiają
praktyczne przeprowadze-nie
tego na co się wszyscy w za-sadzie
godzą Walka z "zamor-dyzmem"
odkąd stracił on
swych ideologów stała się pro-blemem
ściśle praktycznym"
Nie chciałbym by czytelnik
fałszywie zrozumiał to 'co napi-sałem
o bankructwie marksizmu
ściślej ideologii komunistycznej
w sferze twórczości artystycznej
i literackiej Jest to tylko mój
osobisty wniosek "być może myl-ny
i przedwczesny chociaż nie
pozbawiony punktów oparcia w
analizie procesów zachodzących
w Kraju W każdym razie nie ma
on nic wspólnego z oceną sytua
cji dokonaną przez samych kry- -
tvków marksistowskich czv też
przez szersze sfery intelektuali- -
stów komunistycznych którzy są '
jaK najDaraziej aaiecy ou przy- -
znania się do klęski — przynaj-mniej
w teorii i sformułowaniu
celów ostatecznych jeśli nie w
doborze metod Komunizm by-najmniej
nie zamierza kapitulo-wać
pod naporem nowych sił —
ani jako podstawa ustroju eko-nomiczno-społeczri-ego
ani jako
monopartyjna forma rządów ani
wreszcie jako sysrtem teoretycz-no-poznawcz- y
z określoną nad-budową
ideologiczną Partia kb- -
munisiyuzna me wyrzeka się
swej roli kierowniczej w życiu
całego narodu swych pretensji
do prymatu w sferze duchowej
Tylko" formułuje zadania i wyty-czne
w sposób znacznie bardziej
ostrożny bardzief taktowny jak
świadczy list Komitetu Central-nego
PZPR'V odczytany w pierw-szym
dniu obrał zjazdu litera-tów
List wzywa do skupienia
"wszystkich żywych twórczych
sił wokół idei VIII Plenum wo-kół
Partii i jej nowego kiero-wnictwa"
List ttóry' chwali li-teraturę
polską zaichlubne zapi-sanie
swej karty ńv walce "o so-cjalistyczną
i demokratyczną
myśl naszego narodu i naszej
partii" który przyznaje pisarzo-wi
rolę sumieniaswojego naro-du
obarcza gojednocześnie
wielką odpowiedzialnością "za
dalsży_ rozwój polskiej drogi do
socjalizmu" i wyznacza literatu-rze
polskiej "zaszczytne zadanie
współtwórcy PoLski Ludowej"
Bądź co bądź współtwórcy nie
wykonawcy zleceń nie operatora
maszyny do produkcji propagan-dowb-literacki- ej makulatury W
tej substytucji terminów i wymia
nie ról mieści się cała amplituda
odwilży której granicę" równo-znaczne
z( granicami sfery wolno
ści- - mierzy się dziśw Polsce' kon-cesjami
reżimu ' '
W tym' tkwi dla komunizmu
źródło niebezpieczeństw si kom- -
J w r
Ai Prenumeratorów
czas kosztowało zaledwie trzy i
pół dolara" v J "
Stało się inaczej Kampania
"O drugiego prenumeratora"
przyniosła nam dotychczas 327
nowych prenumeratorów Liczba
ta przypuśzczalniefpodmeśie się
gdyż w ostatnich dniaćlrstóśun-kow- o' dość dużo napływa no-wych'
prenumerat!
Akcja druga — "O prenume-ratora
na trzy Lata "za $1000"
uvnr7fxl7iła Yifmrvc7n W Ałiwili
pisanla te-g-
0 arlykulu pned 31
rudnia Hc&lba trefnich'prenu
meratoróW wynosi 343 Spódzie- -
wam si ż-
- do ostatniego gro
dnia również się swiekszy
Patrząc się na cyfry z rado-ścią
stw'ierdzamy7vże nasif przy-jaciele
zrobili narprawde piękny
i podarunek świąteczny "Związ
kowcowi
Akcję kończyrnyl Oczywiście
nie znaczy to abynam nie1 zale-żało
na pozysKrwaniu nowych
p"renumeratórówf~fAby ~móc da-lej
rozwijać pistrio trzeba stale
rozszerzać jego podstawy jakie
tworzą prenumeratorzy -- Każdy
nowy' adres w naszej kartotece
będzie dla nas cenny Niemniej
jednak n'e będziemy specjalnie
apelować przez jakiś czas by nie
znużyć czytelnika ciągłymi proś-bami
Kampanię wznowimyw
przyszłości gdy siędóHegb na-darzy
spe'cjalnałokazja Obecnie
pragniemy skoncentrować hasze
wysiłki na akcjij "Pomó"cy Pol-sce"
Kończąc akcje składamy naj-serdeczniejsze"
"podziękowanie
każdej osobie kló-ialfzymkólwi-ek
przyczyniła siędEo 'powiększenia
rezultatów 'Zaznaczamy? "że
"Związkowiec!1 podobnie' jak
każde" pismo na e:nugracji będzie
się tak długo rozwijał" -- ipraco"-wał
"
dla dobra PóIonii? jak" dłu-go
będzie 'miaL tak oddanych
przyjaciół "gakicli poznaliśmy
poaczas akcji- -
ZAK0ŃGZENIE AKCJI
-
P0LSKIOH
SŁł-- a
plikacji na dalszą metę Doraźnie
i na płasac2vźnie politycznej sys-tem
kom unistyczny ratuje twarz
zrzucając odium za popełnione
winy na stalinizm beriowszczy- -
znę i jat to się jeszcze nazywa
Powoli ieinak w sDosób niedo--
""'''
członka
jednak
w
strzegałny dla ogółu mieniem węgierskiej
stwa zaczyna prze-- można wyczuć ze słów Jerzego
chodzić na defensywne Zawieyskiego który w szlachet-Ostateczn- ie
to marksistów nym geście pojednania zaofiaro-zwłaszcz- a
jako zwolenników nie-- vał im co miał najlepszego: zro-rozerwal- aej
łączności teorii i zumienie Zrozumienie ich
spada ciężar wyjaśnię- - kiego dramatu dramatu 'wielkie-ni- a
opiiui i rzecz najtrudniej- - go i głębokiego Wzruszając w
sza samFia sobie jak to się stało swej szczerości i wierze w nie-ż- e
przez nich środki przemijające wartości literatury
wydały takc karykaturalne rezul-- przemówienie J Zawieyskiego
taty? Komunistyczna "Trybuna może najlepiej charakteryzuje
Ludu" stara się to wyjaśnić sta- - ogólny nastrój zjazdu który —
wiając pytanie czy bankructwo wbrew przewidywaniom i pomi-koncepc- jd
socrealizmu (mo nieuniknionych zgrzytów —
błędnośc3 samej metody odpo- - toczył się w atmosferze pojedna-wiadają- c
aa nie przecząco "Nie- - nia pojednania nie na płaszczyź-wątpliw-a
przez nikogo już nie nie oportunistycznego kompro-negowa- n
-- a klęska realizmu socja-- 1 misu lecz na podstawie uznania
listyczneo w Polsce równorzędności wielu poglądów
z jego ogoinycii słusznycn gene- -
ralnie założeń a z absolutnie
błędnyclu sposobów wcielania go
praktycznie w życie" Wątpić
należy czv ta kazuistyka kogo- -
kolwiek nr Polsce przekona Za- -
istniała --Tiowiem absolutna nie--
możliwość rozwiązania dylema- -
iu na jiwiregu jugi jem nauicmy
pisarz Komunistyczny: jaK pogo- -
dzie uznawanie zasady kierowni- -
ctwa partyjnego z fałszywym —
w rozumJe:niu pisarza — iej sto--
sowamem przez samą Partię?
Nie łatv-- o wytyczyć linię demar- -
REWOLUCJA
Zarzut że powstanie przeciwko
rządom fcliŁi stalinowskiej na Wc-grzec- h
było kontrrewolucją posłu-żył
Rosji Sowieckiej i jej zauszni-kom
węgierskim do usprawiedli-wienia
dwukrotnej zbrojnej inter-wencji
rojsk sowieckicłi na Wę-grzech
Pomijając całą absurdal-nośćjteg- o
szczególnego "usprawie-dliwienia- 3'
którego nie dopowie-dzianą
implikacją jest pozbawienie
narodu uegierskiego prawa swo-bodnego
wyboru najbardziej mu
odpowiadającej formy rządów sam
zarzut kontrrewolucji jest wysnu-tym
z pa3ca kłamstwem zbankruto-wanego
cezymu węgierskiego i je-go
moskiewskich mocodawców Nad
zarzutem tym możnaby
przejść 3o porządku gdyby nie
szło o wyjaśnienie istotnego cha-rakteru
wypadków węgierskich
które rocegrały się odi23 paździer-nika
do -- 4 listopada kiedy to bru-talna
pracanoc sowiecka przecięła
krótkie diti żywota rewolucji 'wę-gierskiej-
Rewolucji? Nie o nazwę rzecz
prosta chodzi lecz o głęboką
treść którą ta -- nazwa wyraża Je
żeli mielibyśmy poprzestać na
określeniu zewnętrznych cech wy-darzeń
które doprowadziły do
obalenia — -- na jedną krótką chwi-lę
— całej struktury władzy ko-munistycznej
na Węgrzech to
oezywiścEf narzucałby się jako
najodpowiedniejszy termin "po-wstanie
narodowe' Ale termin
ten nie :mćwi nic o samejx istocie
powstania które może pokrywać
bardzo różnorodną treść społecz-na
polityczną ideologiczną Wra-camy
uigc do postawionej w tytu-leTantynom- ii: rewolucja czy kontr-rewolucja?
_ „
Przeciwko postawieniu zagadnie-nia
na płaszczyźnie tej opozycji
można o-ezjwi-ście'
wysnuć- - szereg
zastrzeżeni opierając się npna
szczupłości materiału informacyjne-go
lub przedwczesnynu zduszeniu
tego ruOa zanim mógł on 'odsło-nić
swoje prawdziwe oblicze Z in-nych
preesłanek wychodzi publicy-sta
krazjiwy Krzysztof Wolicki
który y „swoich „"Węgierskich rdz-myślaniac-ht"
(Przegląd Kulturalny
£fr! 48) ipowstaje" przeciwko rozpa-trywaniu
Łtego co działo sict na
-- y tokU powstania w ka-tegoria- cb
-- prawo --
' lewo' w kate-goriach
ie:Wolucji i kontrrewolu-cji"
które zdaniem jego "są 'po-zbawione:'
treści i nie tjumaczą ni-czego
ciągnie dalej
Wolicki "-wymi-erzone
jest zawsze
przeciw W3adzy — nie przeciw
ustrojowa o ile ten ostatni rozu-miemy'
jśiko ustrój ekonomiczny
Dopiero w rezultacie powstania W
rezultacie działania nowej władzy
również i ustroi moie ulec zmia
nie" Rozumowanie nic pozbawione
pewnej słuszności i w zasadzie
możliwe do przyjęcia dla ludzi
którzy odwrotnie niż p Wolicki I
nie operują pojęciami dialektyki
marksistowskiej wydaje się jed-nak
żenia dnie myśli autora kra-jowego
Htćry był naocznym świad-kiem
wy-padk-ów
w' Budaceszcie
kryje sięs Lnny zapewnie' nieświado-my
motwir: protestując odważnie
nazwaniu powstania
kontrruwolucją a nie mogąc 'mu
przyznać tytułu antykomunistycz-nej
ren milicji wolał zakwestiono-wać
słuszność tego przeciwstawię-- '
nia Jednalże staranna analiza
których sceną były Węgry
w końcu października i początkach
listopada wykaże
„ jak mamy m--
dzieję tego dowieść że powstanie
ludowe jąnzeciwko znienawidzonym
rządom komunistycznym miało
wszystkie' klasyczne cechy rewolu-cji
Było1 to coś więcej niż próba
obalenia rządu Nie w tych dniach
przełomowych runął w gruzy cały
terrórena utrzymywany gmach
ustroju Jomunistycznego załamał
się i ropdł system totalitarnej
dyktatucy komunistycznej że dzie-ła
tego "dokonano przy użyciu ty
powo rcwoiucyjnycn metod nie
przesądzałoby? jeszcze charakteru]
powslanua Rozstrzygające znacze-nie
ma frakt że w powstaniu wzięły
udział luaiszerszemasy' ludowe —
'
z klasą 'robotniczą na czele — i że
„walkę taoją toczyły pod' sztanda-rem
nlb reakcji nie powrotu do
M
-- r
J - lJ%"'Ji j"'o--
' t
kacyjną między wolnością sumie-nia
pisarza a posłuszeństwem
Partii
Zagadnienia te tak istotnie i
tak' zarazem intymne nie_ były
oczywiście na zjeździe publicznie
poruszone Co się musi
dziać duszy pisarzy komuni-stów
edv cofaia sie myślą wstecz
społeczeń- - tragedii
kc-iriun-izm
pozycje
na
ludz-praktyki- H
z"alećarie
dowodzi
i
wynikła nie
spokojnie
WęgrzecB
Kowstanie"
przeciwko
wy-padków
lub szarpią sie w męce pod brze--
i swiaiopogiąuow rrawo pisa
rza do pełnej swobody twórczej
do wyboru własnych najlepiej
mu odpowiadających środków
wyrazu kierunku artystycznego
i ideowego zostało jednomyślnie
uznane — bez żadnych uchwał
formalnych Zawieyski — pisarz
iijiy ±u iiaiuiciuu na mciaiuic
poisną Kagańca socrealizmu za
miiKł na osiem lat w oaruenu
protestu moralnego przeciwko
ówczesnej rzeczywistości — teraz
pierwszy wzywał zebranych pi
sarzy do zaniechania wzajem- -
6IV KONTRREWOLUCJA?'
minionej lecz imię'nego przez reżym
komunistycznego pokostu Ta po-stępowa
treść potężnego ruchu na-rodowego
nadaje krótkotrwałemu
powstaniu węgierskiemu charak-ter
rewolucji autentycznej praw-dziwej
rewolucji
Walczący o wyzwolenie własnego
kraju z jarzma podwójnej zależno-ści
od Moskwy i rządu moskiew-skich
zauszników powstańcy wę-gierscy
świadomi byli zarzutu
kontrrewolućyjności przy pomocy
którego aparat dezinformacji so-wiecko-komunisty- cznej starał się
zohydzić ich ruch zadając kłam
oczywistości Ze swej strony więc
odpierają ten zarzut z całą sta-nowczością
Wolne Radio Gyor do-magając
się 27 10 w imieniu Tym-czasowej
Rady Narodowej miasta
Gyor i komitatu Sopron rozwiąza-nia
policji bezpieczeństwa i odwo-łania
z Węgier armii Łowieckiej
oświadcza "To nie
ma nic wspólnego z kontrrewolu-cją
lecz tylko wyrażaj żądania na-lodow- e" Nawiasem mówiąc za
żądaniami tymi stał także lokalny
komitet administracyjny partii ko-munistycznej
który udzielił swego
poparcia robotniczej władzy w
Gyor-Sopro- n i jej kierowniczej or-ganizacji
wyżej wymienionej Tym-czasowej
Radzie Więcej następne-go
dnia Narodowy Komitet Obrony
w Gyor-Sopro- n Węgierskiej Partii
Pracujących — tj partii komuni-stycznej
— zwracając się przy po-mocy
radiostacji Gyor z tymi sa-mymiżądan- ianii do Komitetu Cen-tralnego
WPP i świeżo utworzone-go
rządu stwierdza raz jeszcze:
"Nie jest to kontrrewolucja lecz
ruch narodowy węgierskiego ludu
roboczego Robotnicy i chłopi w
Gyor-Sopro- n niet chcą restauracji
władzy przemysłowcowi"1! obszarni-ków
rewolucja narodowa nie zmie-rza
do przywrócenia starego' re-żymu"
~ '
v
Pisarz Ferenc Molnar polemizu- jąc 28 jlO na łamach"Szaliad'Nep"
z artykułem wstępnym moskiew-skiej
"Prawdy"' on"załamaniu 'się
awantury "wymierzonej przeciw lu-dowi
węgierskiemu" pisze że to
co ""zaszło w Budapeszcie nie było
żadną awanturą i" 'dodaje: "Naj- -
siuMiitij rozicgały się siogany de-mokracji
socjalistycznej — a nie
slogany reakcji lub kontrrewolu-cji"
I rzeczywiście gdy przegląda
się cały bogaty materiał tyczący
się rewolucji węgierskiej który
już teraz stoi do rozporządzenia
każdego zainteresowanego nic do-strzeże
się haseł żądań- - postulatów
i programów politycznych które
by zdradzały najmniejszą tęsknotę
do obalonego przez rządy komuni-styczne
ustroju społeczno-ekono-miczneg- o To jest fakt natury za-sadniczej
podstawowej który ni-- jtij wsunąć na czom wsreiKicn
rozważań co do treści społecznej
tu uu maraKieru laeoiogicznego
powstania 'węgierskiego Rewolu-cyjną
naturę ruchu potwierdzają
niezliczone listy żądań które w
pełnych uniesienia dniach wielkie-go
przewrotu zgłaszały1 wszystkie
warstwy i grupy społeczne r— mło-dzież
studencka robotnicy chłopi
pisarze artyści intelektualiści
żołnierze etc Dla przykładu — w
samych początkach ruchu Związek
Pisany Węgierskich1 domagał się
w siedmiopunktowej rezolucji mię-dzy
innymi: niezależnej polityki
narodowej opartej ha zasadach
socjalizmu rzeczywi- stej sytuacji ekonomicznej kraju
oddania fabryk pod zarząd1 robot-ników
i specjalistów oparcia po- lityki rolnej na nowych podsta- wach i przyznania chłopom "prawa
swobodnego decydowaniav usunię-cia
z życia politycznego kliki Ra-kosie- go i powrotu do władzy Imre
Nagy1 dostosowania" systemu wv-- borczego do potrzeb "demokracji
socjalistycznej Jednocześnie' je- dnak pisarze węgierscy wzywali do
ajvcia zaecyaowanego stanowiska
przeciwko wszelkim° kontr:
cyjnym zakusom i aspiracjom
Mógłby ktoś przypuścić że w
miarę powodzenia walki 'powstań-czej
zaczęły podnosić głowę 'ele-menty
reakcyjne warstwy" społecz- ne WVdziedziP7finrv Yn7)-irnvinn- n wpływu i usunięte od źyciaipubliczij
NRnr
nych porachunków i rozpamlćti
warna doznanych krzywd ' zwrócenia się najważniejszejt
na dziś zadania: odbudowy za-ufania
do zdeptanych autoryte-trmzózaaowkdrenAsdeioepaileirtwbewyiresłaozctbyzuynmriyep'kżrrydooowskteiseełomhwiaaswsłtocatirvsoma-
-~-- mówić tdeyramckuiespigroaswt'madćuęssięi "wFpyrikarawcsjdataaćdzzniiepełraafwalił'
swśzliiełłmdZraolwegciizeyoswdkrłoiadśnzSeiaennidaparukaewurldtuzara"yś kDmroóef
jscakhkiwejilsiiękcteównrzyeurjarazwiłrloegcnziieemtanjednsuetmtaver teli
Jakkolwiek ten sam pisa™
przed przybiera niem bohaterskich póz w chwil]
gdy "odwaga staniała" nie chciałbym jednak zakończyć 'te
go artykułu bez podkreślenia
bezwzględnej imponującej i bu dzącej szacunek1 szczerości z ia zkwjąeaźcpdhizsaierTzyeotupnłeoamljsdcryapżdrlizywyskskzłuaytdocuhwalsiwprnaa ment przemówienia M Jastruna:
"W niedawnym okresie wol-nos- c wola zsnuawcezryełnanowść ist—ociezale—żnonśćie prawość — nikczemność Tota--
'
lizm w jakiejkolwiek występo- wał postaci deprawował słowo Hitlerowcy nazywali bohaterów
podziemia polskiego bandytami Podobnie nazywał carat rewol-ucjonistów
roku 1848 i 1905 Jest krwawą ironią historii że tak również niekiedy nazywa się dziś powstańców węgierskich"
J t
przeszłości w komunistyczny
kategorycznie:
wyjawienia
przestrzegał
JMic podobnego nie rmdnińrf
parnziywrjóecdeennia gwłołsasnodśocmi agparjyąwcyatnesjię
w przemyśle zwrotu skonfiskow-anych
majątków ziemskich itp 31 1 października Rewolucyjny K-omitet
Studencki oświadczał bez
ogródki: "Nie chcemy ani stalin-izmu
ani kapitalizmu Chcemy
apwradwzidwziiewiseocjdaelmistoykcrzantyycczhnycWhęgiieprr"-
A tymczasem komitet wykonawczy
narodowej federacji Wolnych W-ęgierskich
Związków Zawodowych witał tego samego dnia "cudowną
rewolucję młodzieży i ludu robo-tniczego"
która cały naród i lud
węgierski przekształciła w obóz re- wolucyjny która umożliwiła także
wyzwolenie ruchu związków zaw-odowych
"Narodowa rewolucja na-szego
ludu obaliła rządy biurokr-atycznych
sługusów obcych intere-sów
Sekciarscy przywódcy stal-inowscy
zostali usunięci fabryki
zaś przeszły prawdziwie i nieodw-ołalnie
w ręce robotników"
Nie nie powrotu do Kapitalizmu
domagał się lud węgierski w górą- -'
cych dnia rewolucji lecz wycofania
okupacyjnych sił sowieckich ne-utralizacji
Węgier i wystąpienia z
organizacji "Paktu Warszawskiego
poszanowania swobód obywate-lskich
zniesienia cenzury i wolno-ści
słowa Cały naród domagał się
wolnych i powszechnych wyborów
z udziałem wielu paitii polityc-znych
oraz rozszerzenia demokr-atycznej
podstawy rządu Węgierska
klasa robotnicza upomniała się o
swoje prawa — -_- ja prawo strajku
o zniesienie norm pracy podwyżkę
płac uruchomienia zakrojonego na
szeroką skalę i finansowanego
przez państwo i kooperatywy' pro-gramu
i budownictwa mieszkań
Chłopi zażądali prawa wycofania
się z kołchozów' prij wrócenia' pry-watnej
'gospodarki rolnej i zni-esienia
przymusowych dostaw Ni-esłychanie
charakterystyczne są z-adania
przedłożone 30 października
przez delegację robotników zCsę-pe- l
— czerwonego Csepel! — jKto-r- et
poza1 innymi punktami obejm-ują:'
wychowanie młodzieży zgodnie
z' zasadami' religii i moralności
wolność dla prywatnego rzemo-sł- a
i drobnego handlu oraz zni-esienie
komitetów partii komun-istycznej
w zakładach przemysło-wych
Powstanie węgierskie przedsta-wia
jeszcze jeden ciekawy aspeKi
typowy dla każdej prawdziwej re-wolucjis- Oto
po kilku dniach walki
załamała się cała 'struktura total-itarnego
ustroju w miejsce sko-mpromitowanych
organów admin-istracji
komunistycznej władzę ują'
v całvm kraiu w swe ręce lud wy
łaniając spontanicznie organy w-dz- y
rewolucyjnej w postaci łowi- -
„!% i vnmnna1nvri rafl Iiaiuuu
wych opierających sięrf--laK- T w Gyor-Sopro- n robot — na radzie
niczej radzie żołnierskiej rai
chłopskiej radzie inteligencji i ra
dzie młodzieży Zastąpmy
odpowiednikiem ro-syjskim
--"rady" -- jego
"sowiety" aK"n?t„Kd
'dziernikowej rewolucji
zjawi się nam obraz Rewolucji
dziernikowej' w Kosji Z cWł
jej patosem i wszystkimi tksak wagancjami Jak- - Tymczasowy
mitet Rewolucyjnych Sił wi
nych- - centralna Rewolucyjna W0?
Wojskowa rewolucyjne P£
sohelu Radia Budapeszt i
stwa" Spraw? Zagraniczny cli
Usadowienie się na WfjjfS
przy pomocy 'armn s0W"i?S ]at
żymu komunistycznego dzi soec
temu- - spowodowało gęboio s_
jąceradykalneu podstaw owgi nyWstroju gospodarczego
społecznej zmiany "0'ub'
ne?AleprzeFót ow-cz-e nye
rewolucją nie wyszedł z dwu ł
przeciwnie! 'został narzucony z
ry Rewolucję aalentjP
z łona narodu i T?lcz?very
masyf 'ludowe pnezyb "j&fag
paźdaemikii—listopadzie
żyły Nie przeżywają a V™:
ja' nadal' -p- oznisczenm
kich organów i """: nrzr P°" W
-l- asa rouou Vo]-ue-yj
ych " „ mocy broni nawsMi powsaecnn)l
nej jaką -- jest strajk u