Jedinstvo, August 17, 1956

              IZ HISTORIJE SUEZA
Mnogo je zvanih 1 nezvanih koji sebe sma-traj- u
mjerodavnima u odluSivanju o sudbini
tog znacajnog Cvora jednog pomorskog puta.
koji je po zamisli svoga graditelja trebalo da
pribliii Evropu Aziji, puta koji je to i ucinio,
ali je idtovremeno izazvao i mnoga trvenja . . .
PUT JE OTVOREN
Francuz Ferdinand de Leseps doSao je u
Egipat da bi se bavio politikom i diplomacijom,
a otiSao je iz njega kao covjek £ija je upornost
pobjedila mnoga protivljenja i'neshvatanja (i
ne samo njih), da bi pruzila svijetu jedno djelo
koje mu je omogucilo brzi saobradaj monma
л skratilo mnoge razdaljine. Deset godina grad-nj- e
i joS vise godina priprema proteklo je do
noxembra 1869. kada je uz svecanosti i prisu-stv- o
ranogih predstavnika tadaSnjih evropskih
kruna, otvoren najkraci put koji vezuje Sredo
zemJje sa Crvcnim morcm, a time Ewopu
sa Azijom. Na tlu Egipta pruzila se
duga vodena traka Sueskog Kanala. Na
njegovom tlu, ali ne i u njegovom pu
nom posjedu.
Leseps je od egipatskog kediva, a uz
teiku muku izvojcvao odobrenje Porte
u Carigradu (koja je nominalno vladala
Egiptom) dobio konccsiju za gradnju i
za koritfenje kanala 99 godina po njc-govom
otvaranju. Novae za gradnju po-teka- o
je iz akcionarskih udjela, upisanih
u rrancuskoj i u Otomanskoj carcvini,
kao i znatnog broja akcija egipatskog
kediva.
Britanija, najvctfa pomorska sila, nije
uccsrvovala u gradnji. Naprotiv, njeni
tadalnji lideri upotrcbilt su 6tav rcper
toar politicko-vojnodiplomatsk- ih je5tina
da sprijee'e gradnju. London se smatrao
ugrozenim: Suez skraifuje put ka Indiji
i ostalim posjedima krune. Tudja kon-trol- a
nad tim putevima dovela bi u opas-no- st
opstanak Impcrije "u kojoj sunce
mkad ne zalazi".
Uprkos tome, Lcscpsova zamisao je
ostvarcna. Istina, poslije vchkih tcgoba
i mnogih tcikih zapleta, brodovi su po
ccli da plove kroz Suez . . .
Dizracli ispravlja
grijesku
Stavljena prcd svrscn cm, britanska
politika izmijenila je stav. Lesepsu su
ukazane podasti u Londonu, javnott gi
je pozdravljala. Alt, Jta je n bntanskim
uc"e5ccm? Put je joJ uvijek bio van do-me- ta
bntanske voljc No, ne za dugo . . .
Sest godina po njegovom otvaranju,
predsjednik bntanske vlade Dizracli
iskoristio je, ne oklcvajuc'i, vchku Sansu
koja mu se pruiila. Egipatski kediv
naiao se u financijskom ikn'pcu. Bilo
mu je potrebno bez odlaganja cctiri mi-liona
funti. Dritanski prcmijer dano je
ved uvidio "grijeiku" koja je pojinjena
u godtnama gradnje Kanala Sada je bio
momenat da se nadoknadi propuJteno.
Uz saglasnost kraljiee Viktonje, on je
(N'astavak sa str. 1)
polozaj predjednika parla-ment- a,
koji je bio prisiljen
dati ostavku, ali prcmijer
St. Laurent nije dozvolio.
Dorba oko ovog pitanja
Je tvarno bila borba oko
daljnjec; puta razvitka
zemlje. Ona je pokazala
politikim kmigovima
ko i opecnito.
Xa jednoj su strani oni
smatraju da jc americ
ki kapital nuian za daljni
razxitak zemlje i da mu tre-b-a
dati sve koncesije koje
traii.
Xa drugoj strani su on!
koji kaiu da iskustvo poka
zuje da je amorifiki kapital
zainterosiran prvenstveno u Ј4{ tvMAftnllt l%%rraf.
sti.
Po Hjikovom га-zvit- ak Kannde treba
djele samih Kanadjaa.
Strani kapital treba biti
ali kako
nc bi postao
uizo u ftnancijsku transakciju koja C
Londonu donijela kedivov udio akcija
(Danas Vclika Britanija tma u svojim
rukama 353.504 akcije, a to cc гесЧ
po$.to). Samim tim London je preuzco
glavnu пјес u najainijim pitanjima
koja se tifu Sueza. Untanskt mtercsi u
pomorskoj ploidbi bill sa jo! jednom
zaStieni, cze sa posjedima lmpenje
ponoxo osigurane.
Nekoliko godina kasnije, u "egipat-sk- oj
aferi" Britand uc%'rSfuju svoje po-zici-je
rlo opipljiim sredsUom —
ojnom zemlje, a posebno
zone Kanala. Najzad, 188S. dolazi do
zakljufcnja takozane Cangradske kon-venci- je
koju potpisuje dc%ct tadaJnjih
sila: Velika Bntanija, Francuka, Nje-malk- a,
Rusija, Austrougarska, Italija.
Spanija, Holandija i Turska. Ova Kon-encij- a
govori o slobodnom prolazu Su-eski- m
Kanalom brodovima sih zemalja,
da bi to proSirila i utrdjianjcm da
Kanal mora biti oHoren medjunarodnom
pomorskom saobradaj u u swko doba,
bez obzira da li se radi o ratnom brodu
o trgovafkom, U kolikoj mjeri je to
ostvarljivo u praksi, prilikom stvarnog
ratnog stan j a, ostalo je da pokaie odnos
snaga na moru.
Iz godine ц godinu je promet
brodova kroz Kanal u oba pravca, da bi
dostigao nesludcne razmjere, obecavajudi
i dalji porast U 1948 godtni kroz Ka-nal
je proilo preko 55 miliona ncto tona
brodoIja Pet godina kasnije statistika
je pokazala da su odc Sueza primile
12.731 brod sa preko 92 miliona ncto
tona, da se u protfoj godini premaiila
fak i cifra od 100 miliona tona — {to
je £ctiri puta ч$е od tonaie u 1945.
godini.
Raste promet — rastu
i prihodi
Porast prometa imao je i zadovoljava-ju?- e
posljedice za Iasnike akcija. Pri-hodi
su rasli s%e iie, daju6 dividen-dam- a
karakter cute dobiti, jer su se ak-aje
isplatile, vctf tokom ranijih
Diskusija ovoga pitanja
zapodela je 1947. kad je
vlnda otpo5ela plan "eko-noms- ke integracije" Sjed.
Drzavama. Ali dosad je os-ta- la
u uskom krugu politi-баг- а
i stru£njaka. Parla-mentarn- a debata ga ji iz-nij- ela pred citav narod i
ufinila glavnim pitanjem po--
duboku podjelu kako u litidkog 2iota. Ono ce iiniti
ta
koji
Гка
44
ili
bi
c£
sa
sadrzaj dolazec;e federalne
izborne kampanje
Sovjctska pomoc
Po£etkom ove godine 2i-t- na kriza je predstavljala glani ekonomski problem.
U skladiitima se nalazilo vi-- e
od 900 milijuna buieH ne--
prodane psenice. Velike ko- -
mi rukama farmera
--о.ј-.ч ,...v...... ~„, гЛшЛ~ ._ ..t.ltJL. ~—
indtHiiriju i svoje prote J.kl --"" ~ SS
bitke kasadske nezavfcne--i Tr ,77 ГГ; .f
тШјецји
biti
doz-volje- n, regulisan,
gospodar zem-lje
okupacijom
rastao
joS
Is pemdile nekHke тШја-- I м bttSeK. SUucia j kre-na- le a bolJ€.
POZIV NA KONFEREXCIJU
godina.
Prema jednom izje$taju Rojtcra
1947 godine ostaren je bruto pnhod
od preko 6,7 milijardi francuskih fra-nak- a
Rashodi su iznosih 2,6 milijardt
a intercs i otplate oko 0,4 milijarde. Ta-k- o
je ostvarena dobit od preko 3.7 mi-ljar- di
francuskih franaka samo u jednoj
godini. A od te, 1947. godine do danas
neto tonaia brodoIja koje godiJnje pro-la- zi
kroz Sueski Kanal skoro se utro-strudi- la
Na osnovu tranzitnih tarifa koje su
sada na snazi naplacuje se 34 pijastra
po toni za natoarene brodoe, a 15,5
pijastra po toni za prazne. Brodovi koji
imaju manje od 300 tona ne podlclJ
platan ju taksa. '
I pored govora o cliktm tro{koimi,
desctine miliona tona koje su proile
kroz Suez u protcklim godinama, a po
gotovu i premaJivanje granice od 100
miliona tona u proSloj godini, pokizuje
i u obicnoj racunici da se ostaruju pri-hodi
koji ma posjednici akcija nisu neza-dooljn- i.
To pourdjuje, uostalom,
procijem da britanski udio sada rijedi
oko 27 miliona funti, odnosno skoro
sedmostruko vise od svote kojom je Diz-racli,
posredsttom bankonih zijmoxa,
kupio akcije prezaduzenog kediva Isma-il- a.
Samo na racun diidendi u 1954.
godini britanska blagajna primila je
2,85 miliona funti
Konvcncija vazi i — ne
vazi
Primjena Origradske koncndje bila
je ef od prvih daru ncpotpuna. Brita
nija je na nju stavila neke rezere koje
su se odnosile na njen posebni poloiaj,
s obzirom da je posjcdovala stvarnu kon
trolu nad egipatskom tentorijom a time
i nad Kanalom. Povotjniji razvoj fran
oisko-britanski- h %cza no- - raspored u
poezivanju elikih sila pofctkom natcga
ijcka пагео je London na uklanjanje
ovih rezervi, ah se time stvami odnos
u pogledu Sueskog Kanala nije mita
izmjento
ZASJEDANJE PARLAMENTA
din prijedlog da fnrmeri
mogu pozajmiti do 1500 do-lar- a
na p§enicu koju imaju
na rukama. CCF je uzalud-n- o
prcdlagala da farmerima
dade novcana pomoc.
Pitanje Kinc
Xa pocetku zasjedanja
je izgleciaio da je Maria
spremna uSiniti korak dalje
u pogledu uspostave diplo-matsk- ih
i trgovadkih odnosa
sa X. R. Kinom.
U svom prvom govoru o
torn pitanju minister vanj-ski- h
poslova L. B. Pearson
je naveo sve razloge zaSte
treba uspostait diplomat-ske
odnoso sa Kinom, a go
vor je zavrsio sa izjavora
da cekati Sjed. '
. „
_ .
t
i
i
Driave.
porcza
PriKcfto jMinje poevee-n-o
je driavniH
Probtem seMoji
tt to sto federal vlnda
ub4re sve giant {ores, a mk 1H nfSta ne trofi na po--
trebe zemlje i naroda (na
(munutpalitcte). cjiji su
podjela prihoda i izdataka.
tome vodjeni duga£ki
izmedju
i provincijskih predstav-nika.
VecHna provincija.
uklju6iv Ontario i Quebec,
federalni plan. Fe- -
ne popu?ta.
na svoju ve-cin- u
u parlamentu.
Ostali zakljucci
Parlamenat je usvojio.nlz
manje vainih. ali korisnlh
prijedloga, kao:
— zakon o plti
za zene u pod
federalnom jurisdikeijem;
p£emce mora — нк1јцбепје u
—
Pitanje
probterau
fimiDcija.
razgovori federal-ni- h
oslanjajuci
jednakej
industriji
oslgeranje pretiv bespesli-ce- ;
pripoda.
- Cml "BorbJ
Pm sjetskt projzrokoao jc
uktdanje slobode ploidbe Kanalom,
porvrdjujul- - istorcmeno da ojni Jta-bo- vi
zaradcnil strana bez pogoora pn-Inata-ju
joJ ranije izrccene ocjene o iz- -
an red no j strategiskoj vainosti Sueza
KajzcroM oficiri dugo su priprcmali
pohod na Kanal . . . poch proti njega
napad jedne tursko-njemaik- e grupacijc,
koja je uz tcgobe prcwhla put preko
Sirijc, Palestine i Smajske pustinje . . .
i ratila se bez uspjeha. Bntanija je btla
na oprczu. I baS zato nije neumjesno
traiili u akcijama pukonika Laurensa i
u dizanju arabljanskog ustanka u pustinji
i motive ezane za ielje planovc da
se ocuva kon trola nad Suezom.
Poslijcratne godine donijcle sj pro-mje- ne
na politidkoj kam Srednjeg Istoka.
Stvorene su novc arapske driavc, Egipat
je proglaJen nezavisnim. Ah su ugovori
o miru, potvrdjujuii Cangradsku kon-encij- u,
potvrdih i to da su dotadainja
sultanova prava (u odnosu na Egipat i
Kanal) preila — na Vehku. Britaniju.
Anglo-egipats-ki ugovor iz Tl936. go-dine
govorio je, istina, o Sueskom Ka-nal- u
kao savtavnom tijelu egipatske teri-torij- e,
ali je govorio takodjer i o pravu
Britanije da zadrii trupc u njcgovoj zo-n- i,
"u cilju zajedni&og osiguranja".
Drugom svjetskom ratu ponovo se
nije vodilo racuna o Konvenciji, kao i
cctvrtvijcka ranije. Ali su poslijcratne
godine opet donijcle nove promjene
Poslije dugih natczanja kriza u medju
sobnim odnosima, novi anglo-egipats- ki
ugovor iz 1954 godine predvidio je kraj
postojanju stranih vojnih uporiita na
egipatskoj teritorijt, Ito jc u junu ovc go-dine
i ostvareno, kada su posljednji bri-tanski
vojnici napustili zonu Sueskog
Kanala. Egipatska tcritonja bila je, naj-zad,
u potpunoti — egipatska. Ah
interes za Suez time nije umanien. Nova
bura, do koje jc doilo ovih dana, to
i potvrdila. Ali dok ona traje, dok se
ode politiflce, diplomatske i propagan-dn- e
bitke — brodovi i dalje plove Sa-eski- m
Kanalom. M. BKATIC
deprmos
bilo je postavljeno pitanje
iducog zasje- -
danja parlamenta. Premijer
St. Laurent je odbio da od- -
govori, pa je ostavio uttsak
prihodi ograniceni. Zato se'da bi izbori mogli biti ras
trazi da se ucJni nova ras- - pisani prije etvrtog zasje- -
O su
je odbila
deralna vlada
&e
Heine nalazile su se se na ribara
se
— federalni ttt
T"a
rat
U
je
— ietvrtog —
danjc, odnosno na jesen.
AH to je mozda samo ma
nevar.
U svakom slu6aju, izbori
de biti iduce godine, jer ta-- J
da isti2e rok sadaJnjeg par-lamenta
i vlade.
Atem4n vmn bto bi nesumnji
v--o fM)avrsmc pnrow red
stve, ake In nefcom tMpieio da nje-- M
pfmblewe. kof se zaad oprot-stailMf- M ајјјо ittttdnfi.
TeJaa taktv avfwi momo bi k--
VaU кки икмА.в! тсгш. mcta im st. brae e шДМ
ranim Hi 1гИ! Sto ik ♦- - -- e aaetaca I da s
VI 104СШ 9СЖ fBpeCl
i iianje iznora v t i dtnm nAe
V toke zasjedanja ken-- - eMbc He нлтжтп po eijeiw
Takodjer je odobren pada na pro.ncie i opct.nc Pred krsnac: zaseiaJa Klo donatio da se zah--a
lOruzana intervencija u Ovogodisnja industrijska
zoni Sueskog kanala proizvodnja SSSR-- a
naisla bi na protivljenje i povecala se za 12
naroda Azije i Afrike posto
- N. R, Kina
Peking Kako javlja Radio Pe-king
kinesko mmistarstvo vanjskih
poslova objavilo je saopcenje, u ko-m-e
predsjednik vlade Cu En Laj
upozorava vlade Velike Britanije i
Trancuske, da bi oruiana intcrven-ni- a
u zoni Sueskog kanala bila
osudjena na propast.
"Kineski narod se u punoj mjeri
ziasnio za nacionalizadju Sueske
kompanije", kaie se u saopcenju i
ivtovremeno podsjeda, da je egipat-ska
vlada zagaranttrala slobodu
plovidbe kanalom. U saopcenju se
poztvaju vlade Velike Britanije i
Trancuske. da taj problem rijele
preko pregovora, a ne preko oru-ian- e
intcrv encije.
"Svakl akt oru.ie interv cucije
naifao bi na protivljenje naroda
Azije i Afrike, kao i naroda tita
vog svijeta" — kaie se u saopce-nju
ministarstva vanjskih poslova.
Indiski socijalisticiki lidcr
prcdlaic nacionahzaciju
britanskih plantaza u
Indiji
New Delhi — Vodja novc So-cijalistic-ke
partije u Indiji dr Lo-hij- a
pozvao je indijsku vlada da
nacionahzuje britanske plantaie
cija.
U jednoj izjavi predstavnicima
Jtampe u Hajderabadu Lohija jc
rekao da bi Indija trebala da se
ugleda na Egipat i poduzme ko- -
rake za okoncanje "eksploatadje
indijskih izvora od stranih kompa- -
nija .
U jednoj drugoj izjavi dr. Lo
hija je kazao da bi Indija mogta
istupiti iz Komonvclta, ukoliko
Velika Britanija nastavi sa "ratni-Ло- т
akcijom" protiv Egipta.
Indonczija nc priznajc
duprovanjc Holandiji
Diakartk — Vlada Indonezije
saopila da vise ne priznajc nika-kvedugo-ve
Holandiji. Donescna je
odluka da se obustavi svako dalje
otplaliv an je dugova, koji se cijene
na oko 408 miliona funti sterlinga
U Jugoslaviji zabranje- -
no stampanjc i raspa--
cavanjc pisma papc Pija XII
Beograd (Tan jug) — Savczno
javno tuiioitvo donijelo je rjesenjc
da se na tentoriju Tedcrativ-n- c Na
rodne Republike Jugoslav ije zabra-n- i
{tampanje i raspacavanje teksta
pisma papc Pija XII., datirano u
Rima 29 juna 1936 godine.
Otirano pismo sadrii niz klcvcta
i ncistinitih tvrdjenja o stanju u
nasoj zcmlji, a naroc'ito o tome,
kako u nasoj zcmlji ne postojc mo-gu64s- ti
za Slobodan rid vjerskih
zajednica i njihovih pnpadnika.
Ono predsuvlja grnb pokuJaj zlo-upotre- be
лјеге u politkke srhe i
nedozvoljeneg mijeianja u unutrai-nj- c
stvari nase zemlje Cjekkurmi
Mdria; ptsma petard juje da je ono
domrto u namjeri. da sc netstini-tt-m
trrdniama rvanesc ttrta ugledti
naie zemlte
izdriavaajti exapoelowlfc ' ! harinmm J ргИт )©oe ke-- se M¥tak
I
t
i
i
i
,
—
svijet Ostm tea. je{
den koji rfi leilane
nevor
rtie bi ._...
pguHai
%тЛлт
iBflSWwVnVN
1) Kab i Hi! fin ilia od ta-taiyad- fe
Potfsbao
bi nawrunie toot, fedafl
Parlamenat j jednogla-- l primjer, vlada ne' i slsieferi su ope- - snfu, postale bi uhe ako bi ' oraav tefco h cettri
sno ratifikovao ugovor sa daje ni jednog centa za iko-- ras izbora nsbu atormk лат. puu wie od ma kfTeg danaSn-e- ? le), Vecna Vlada Je Svcca atotrAli ат.ж-- а bombardcra.
%la- - bi .
vec
c
STRANA 3
Moskva — Centralni statistiCki
institut Iade SSSR objavio jc po-datk- e
o Sestomjesccnim rezultati-m- a
plana na-rod- ne
privrcde za 1956. godinu.
Prema ovim podacima, proiz-vodnja
u industriji ispunjena je
za 102 posto, a u j en ju sa
industrijskom proizvodnjom u
prvoj polovini 1955. godine, ovo-godiin- ja
proizvodnja povecala se
za 12 posto.
Pod upravu saveznih repubhka u
ovom periodu preSlo je J 100 tvor
nica.
Od saveznih republika Moldav-sk- a
je najuspjeSnije ispunila plan
industrijske proizvodnje (za 112
posto) dok jedino Turkmenska
nije ispunila plan.
U izvjeStaju Statisticlog instiru
ta konstatuje se napredak u tchni-clo- m
usavriavanju poduzeca, ali
se istovrcmeno isticTe da postignuti
rezultati ne zadovoljavaju u pot
punosti.
Sto se tice poljoprivrede hi sni
zabiljeicni vidni u uzgo- -
ju stoke, u snabdjevanju mlijckom
i mlijecnim proizvodima i u po
edanju zasijanih povrima. Ukup
na zasijana povriina iznosi 147
miliona hcktara, Jto je za oko 57
miliona hcktara vise nego u 1953.
godini. Poljopnvreda je snabdje
vena vchkim brojem prvorazred-ni- h
raaJina, iako, kako se istice u
izvjeitaju, plan proizvodnje trak-tor- a
nije ispunjen.
U statistifkom izvjeitaju sc kaie
da je produktivnost rada u indu-strial
u porcdjenju sa prvih Jest
mjescci proJle godine povccana za
8 posto, a u gradjevinarstvu za
10 posto.
Sirijski predsjednik
iwsjctit cc SSSR
Damask.— Predsjednik sirijske
lade Sibri Asah izjavio je dana
novinarima, da ce poctkom ove
jeseni predsjednik Republike Sukri
Kuatli otputovati u posjet
Sovjctsknm Savezu.
Uclffijski socijalisti
posjetit cc SSSR
Moslcva. — Na CK KPSS
u septcmbru ce posjetiti SSSR de-lega-aja
Socijalistilke partije Bcl-gij- e.
Za vrijeme boravka dclega-cij- a
e izmijenjati miiljenje sa
predstavnicima KPSS o pitanjima
koja su od intcresa za obj'e zemlje
i doprinose razvoju pnjatcljstva
medju narod ima
Japanski socialist!
posjetit cc SSSR
Tokio. — Prema pisanju hsta
"Asaho" japan ska Sodiahsticlca
stranka (e u u
Moskvu jednu nesluibcnu delcga-dj-u
od osam £Ianova koja cc sa
predstavnicima razgo-vara- ti
o problcmima upotrcbe
atomskf energije u mirnodopvkc
svrhe.
Lt pitc da ce japanki
Usti traiki da SSSR i Japan vrte tizmjenu atomskeg matertala,
atorrukih utenjaka i stuJmata.
Da li se moze izgraditi
atomski avion
njihovoj brzmi, konttohra do temperahtra "e sc per}ts i a 12O0
stupoj-ra- . nfe na
Upravo zato. Ito bt atomski dovolfno ©tpor metal,
avioni mogli odtffatt presudnu ° § nf bem-ub- pi
гаа. јииоре aitwiye i калталЈе nwitrona.
ulmbaHo ekafcfimenle. d ,..,. t ....
pfvd
keae
i
ob)ni ekf
federalna zervatlvci atomsJci anon
tovano traiili pis po kstardi
SSSR. javnih troskova odbila, nc_o!k- -
ispunjenja razroja
pored
rezultati
sluzbeni
poziv
uputit scptemhru
sovjetskim
soda
5)
ft-pr-r vrmfiki Uefi bi we аадгцао
zbag zotfoog olfra. da bi e za- -
jtv v K- - prwfom ш
jot mnoge dfge. bsfi ie se pttw
vrti u toba same izgradow. teiko
e rjeiiti Neki rrio ozbiljn; na-јс- ш
Lnrrovi cai smat-- a ; Ал s
1 V un:rafc- - ost rcaktcra ncmoguj izgradL_i atcnriki tv