Zwilazkowiec Alliancer, September 07, 1973

              wNwtfiiyw tj wJ)Iu(tł(if lfrt&& HiwlwV-W-lH(MBwMfc-- W'i c"""" w BV-WW't"'-V'- v' - ł -- V "w --ł t w % --y t 1 11 ItA&tii+HtifiMittWątm"1 WNmiDinii
„ ' „----ł- łJł-ł -- - -- fr '0MP-lpt(iiS- c
MR"7071 "ZWlĄZKOWłgC" MZiSlin (Saplembsr) plqak 7— 1973 STK
Aleksander Matejko
ŚWIADOMOŚĆ ROBOTNICZA
Zachęta do dyskusji na ten
temat jest bardzo
na czasie Zespoły socjologiczne
w kraju kierowane przez Jana
Szczepańskiego (który ma szcze-gólną
zasługę w tym zakresie)
Stanisława Widerszpila Włodz-imierza
Wesołowskiego Adama
Sarapate i Władysława Markie-wicza
zebrały obfity materiał
empiryczny który jednak wy-maga
interpretacji znacznie bar-dziej
swobodnej aniżeli to było
dotąd możliwe w warunkach
cenzury Ewa Wacowska w art pt "Polska klasa robotnicza"
ogłoszonym ubiegłego roku w
polskiej "Kulturze" stara się
pokazać odwrotną stronę meda-lu
którą wiąże głównie z "mło
dością" klasową współczesnego
polskiego proletariatu Dokona-na
przez nią analiza pomija jed-nak
dwa wręcz podstawowe ele-menty
bez których głębsze zro-zumienie
całej problematyki
staje się wręcz niemożliwo
Pierwsze — w warunkach Pol-ski
Ludowej nastąpił potężny
skok naprzód w industrializacji
kraju Drugie — struktura tota
litarna jak dotąd wyklucza mo-żliwość
swobodnego rozwoju in-stytucji
prawdziwie klasowych
a więc zorientowanych na po-trzeby
danej klasy służących
tej klasie i przez nią storowa-nc- h
Sam fakt "młodości" kla-sy
robotniczej i wypełnienia jej
w znacznej mierze przez ele-ment
chłopski niczego jeszcze
sam w sobie nie tłumaczy jeśli
pominąć kwestię instytuejonai-ne- j
nadbudowy
Prawda że jak twierdzi Wa-cowska
"przytłaczająca więk-szość
współczesnych robotników
polskich wchodziła w życie za-wodowe
bez wiedzy o przeszłości
i o prawdziwej walce robotni- -
SŁYNNE
KROPLE
DIANA DROPS
Na przeziębienie bdl
fardla goryczkę lim
nit w ciele katar u-par- ty
kaszel chrypkę
brak tchu astmę bron-ch- lt
1 na bóle zębów
Stosujcie krople DIA-NA
które zapewniają
ulgę odrazu
ROXODIUM
Nacierać bolesne mle
ca rąk nóg krzyża
karku na siniaki po-tłuczenia
dała równiej
na (wędzenia tkórne
pryszcze wrzody akór-n- e
podrażnienia uką
azeuia much komarów
kleszczy
GASTRODEX
Ma Mhiinrfnia aołąl
kowe chorą wątrobę
lUTMOn łóle gazy kwasy kur-cze
parcie wzdęcia
ból głowy 1 utwardze-MTMH
nia Używać dwa razy
dziennie rano t na
wieczór po Jedzeniu
Wymieniona lekarstwa
tą de nabycia w droge-riach
w ile Kanadzie
Produkujemy takie Inne leki Od- wiedźcie nas lub olszcie po Infer-tnacj- e
— Nasi adres:
LUSCOE PRODUCTS LIMITED
559 Bathurst Street
Torunto Ont MiS 2M
IX-- W
Yoaxi auro tlsw St IV
Nr-n- s
czej o własne interesy klasowe"
Nie to jednak stanowi główną
przyczynę podniesionej przez
Wacówską słabej świadomości
klasowej Oba wspomniane wy-żej
przeze mnie czynniki tłuma-czą
zjawisko chyba znacznie bar-dziej
przekonywująco" Przede
wszystkim muszą zaistnieć bar-dzo
wyraźne wspólne interesy
a następnie musi zajść szans?
załatwienia tych interesów- - zbio-rowym
wysiłkiem aby świado-mość
klasowa mogła 'faktycznie
dojrzeć Duże perspektywy in-dywidualnego
awansu nigdy nie
sprzyjają świadomości klasowej'
a przeciwnie wręcz jej zapobie-gają
USA jest najlepszym przy-kłade- m
w tym względzie Dopu
ki było dość proste pójścia
z dołu w górę obojętnie ja-kim
kosztem moralnym dopóty
tylko bardzo luźno wspólne in-teresy
łączyły jednego robotni-ka
z innym robotnikiem Co
więcej w warunkach nieustan-nej
inwigilacji partyjno-policyj-n- ej
było (i jest dotąd w znacz
nym stopniu) wręcz rjzykowne
afiszować się właśnie z świado-mością
klasową — chyba że na
życzenie Partii i zgodnie z jej
totalitarnym interesem
Badania jakie wykonałem
wraz z zespołem moich studen-tów
w paru polskich hutach
pierwszej połowie lat sześćdzie-siątych
(ich wyniki zostały opu-blikowane
min w mojej książ-ce
"Socjologia pracy" Warszawa
1968) jak również moje częste
zetknięcia z środowiskiem ro-botniczym
z okazji badań mie-szkaniowych
w latach pięćdzie-siątych
przekonały mnie że tak
samo jak wśród inteligencji
także wśród robotników przyjął
się styl indywidualnej gry z sy-stemem
Tylko że w środowisku
robotniczym była to gra oparta
na konkretnych realiach bez
tej mistyfikacji jaka zawsze by-ła
potrzebą inteligenta Mecha-nizm
indoktrynacji tak dosko-nale
przedstawiony przez Miło-sza
w "Zniewolonym umyśle'
nigdy właściwie nie zaistniał w
sferach robotniczych — chyba
że chodziło w danym przypadku
o ludzi celowo zmierzających do
wj dźwignięcia się ponad to śro-dowisko
i wstąpienia w szeregi
"sfer wyższych"
Wstąpienie do partii było i w dużej mierze
do dziś dnia kwestią praktycz-ną
Pozostając w sytuacji społecz-no-
gospodarczej podrzędno- -
ści trzeba było chwjtać się ta- -
taet aatwtbm ukr
atotranra erodklam który a
luffi zanieczyszczenia krwi 1 xa
pobiega lub niszczy baktri po
wodiłjjic ropienie Adam Oen
lic Peariea zawiera prawdziwy e
łajek ezomkowy który używany
Jeat od wielu lat jak lak Przai
atulacia miliony oiób używały
eaoanku Jako zdrowotnego środ-ka
w preekonanki o Jego mocy
w aakratta leczenia łub podtny
unia att Okażcie dbatoić
twoja idrowia 1 ewoje atty Zao
patrole ał w paczko Aeiama
Oarllc Pearłae w najbliższej dra
geril lub aptece Jeszcze dziś
Niezawodnie poczujecie lic ła-pie]
mocniej nabywając też od-porność
na przeziębienia Zale-cany
-- przez nas środek nie ma
zapachu ani smaku i przygoto-wany
jst w formie kapsułek
—— EONCE5VAUS CHAnL~—
Mł-Z- W
NmALDtazcroesuMne
a
NOWOŚĆ
STANISŁAW JANUSZKO (Toronto)
"Wszystko Przemija"
zbiór wierszy z których tchnie umiłowanie ojczyzny
prostota szczerość Łatwe zrozumiałe wesołe niektóre
pełne żalu zwłaszcza te które''autor dedykuje swej
zmarłej córeczce
Cena $300 (z przesyłką $330)
Do nabycia w Księgarni Związkowca
1475 Queen St W Toronto' Ont Canada
M6R 1A2
64-W-- 74
Artystycznie Wykonuje Wszelki PnM Fotograficzna
L Pilaciński
ARTS PHOTO STUDIO
7f0 Oueen St W (róg Gomale) Teł 3647994 Ras 233-719- 2
rmaurmxmHmmmimjrM(
lur ®
VVvtp'tf?tł'''-'-'j:'''''N''''- L
kich sposobów które pozwoliły-by
uczynić własną pozycję moż-liwie
mocną Partia do dziś dma
udaje że nie dostrzega że jej
członkowie spośród sfer robot-niczych
uczęszczają do kościoła
chrzczą swoje dzieci wykazują
słabe zainteresowanie oficjalną
ideologią Partia ich potrzebuje
przede wszystkim jako siłę ro
boczą i w gruncie rzeczy zależy
jej bardziej na zewnętrznej lo
jalności aniżeli na czymkolwiek
innym
Zresztą robotnicy nauczyli sic
w sporej mierze grać indyw-idualnie
taką samą grę jaką par-tia
stosuie do nich Prowadząc
wywiady z robotnikami i ich ro
dżinami w związku z kwestia
mieszkaniową mogłem się na-ocznie
przekonać jak łatwo i
szybko nauczono się na dole
wykorzystywać na swą osobistą
korzyść tę frazeologię którą na
córze potraktowano jako prze
myślne narzędzie zniewolenia
mas Zwłaszcza w latach pięć-dziesiątych
wszelkie podania Jo
władz o mieszkania podwyżki
itd pełne były drętwej mowy
pseudo-ideologiczn- ej która mia-ła
przekonać władze że petent
wie jak rzecz stoi i co należy
powiedzieć
Ta indywidualna gra miała
sens na tyle na ile po pierwsze
była konieczna aby przetrwać a
po drugie na ile było coś kon-kretnego
do zdobycia Zresztą
przy szybkim tempie industria-lizacji
rzeczywiście istniało dla
ludzi z dołu dostatecznie sporo
szans Wiele atrakcyjnych po-sad
Partia otwierała dla sfer
niższych pozbywając się okupu-jącego
je dotąd elementu poli-tycznie
niepewnego a w zamian
kupując sobie awansowiczów
Jeśli wziąć pod uwagę nędzę
polskiej wsi przed wojną a tym
bardziej nędzęogólną lat wojen-nych
to każda poprawa sytua-cej- i
osobistej zwłaszcza wśród
sfer niższych miała jakieś zna-czenie
i pozwalała na wzajemną
tolerancję między tymi sferami
i reżymem Bjło to oczywiście
tylko małżeństwo z wyrachowa-nia
ale jednak jakie takie mał-żeństwo
Ludzie sfer niższych
nie mieli żadnych danych na to
aby zorganizować własne grupy
nacisku jak to dzieje się na de-mokratycznym
zachodziev"Musie-l- i
paktować z władzą w pojedyn-kę
przyjmując frazeologię na-rzuconą
przez władzę i jedno-cześnie
dając gwarancję włas-nej
bierności politycznej Za to
jednak wzamian coś konkretnie
od władzy uzyskiwali w postaci
posady skromnego mieszkania
kuponu co czas pewien na jakiś
atrakcyjny towar czy też choć-by
pozostawania na wolności
Inteligencja i
politycznie
w tym ca-łym
okresie była właściwie ban-krutem
i nie mogła liczć się
jako autentyczny partner Nic
można było przecież brać na se-rio
możności zbrojnego powsta-nia
przeciw władzy opartej na
potędze ZSRR Pozostawała tyl-k- o
możliwość tzw małej stabili-zacji
Gomułka tę właśnie możliwość
potraktował jako podstawę swej
polityki wewnętrznej i dlatego
na początku zyskał sobie jak?
taką popularność w masach Ca-ła
rzecz że w gruncie rzeczy nie
potrafił czy po prostu nie mógł
nadać całej stabilizacji realnego
kształtu W miarę upływu lat
rosły aspiracje oddalał się
strach czasów stalinowskich a
widomej poprawy bytu jak nie
było tak nie było Co więcej
wódz narodu ciągle pouczał że
'trzeba zacisnąć pasa
Dane z badań socjologicznych
dokonanych w Polsce gomuł
kowskiej wskazują na niezado-wolenie
robotników już nie tyl-ko
z ich skromnych warunków
bytu ale nawet z bałaganu pa-nującego
w zakładach pracy
Jeśli w całym systemie coś zde-cydowanie
nie gra jeśli nie
można lepiej zarobić choćby
dlatego że proces pracy jest na-zbyt
zdezorganizowany to oczy-wiście
brakuje jakichkolwiek
podstaw aby robotnik był szczę-śliwy
Reżym był jednak na tyle
silny że bunt nie miał szans u-jawni- enia
się Dopiero długo-trwałe
rozgrywki na górze mię-dzy
poszczególnymi klikami wal-czącymi
o spadek po Gomułce
pozwoliły na taki fenomen jak
grudzień 1970
Wacowska winbtreenwcjosmwymkrzyw-dzi
polską kiasę robotnicza
twierdząc że "brak zorganizo-wania
obiektywnie niski poziom
kulturalny brak szerszych aspi-Tac- ji
społecznych bierność
współczesnego proletariatu pol"
skiego stanowią istotne przyczy-ny
jego klasowego osamotnie-nia"
Przede wszystkim trudno
nawet mówić o klasie w marksi-stowskim
tego słowa znaczeniu
tam gdzie podstawową racją
istnienia systemu jest niedo-puszczenie
mas do samodzielne
&&- - C-&-- J' rłTfcrfVytrt--V--r- f
go zorganizowania się wyłonie-nia
własnych zrzeszeń i instytu-cji
wywarcia zbiorowego naci-sku
na elitę rządzącą Aspiracje
społeczne sfer robotniczych wy-rażają
się przede wszystkim w
usilnym dążeniu do wydżwignię-ci- a
własnych dzieci na lepszy
poziom Aktywność ujawnia si
w zabiegach o osiągnięcie choć-by
tak zwaje małej stabilizacji
Wiesław Górnicki z typową
pruderią członka elit w art ku-le
opublikowanym w "życiu
Warszawy" gorszy się jak to
masy polskie bez dostatecznej
godności wykupują wszystko co
się da w Niemczech Wschodnich
korzystając z otwarcia granicy
Wyjazd do NRD to przecież jed-na
z niewielu dostępnjch pol-skim
sferom niższ)m szans kon-kretnej
inicjatywy
Nie zgadzam się z Wacowska
co do rzekomego odgrodzenia
sfer robotniczych od pozostałych
warstw społeczeństwa Dane so
cjologiczne wskazują niedwu-znacznie
na bardzo znaczno
współcześnie przerastanie wszys-tkich
tych warstw ze sobą
Wśród inteligencji jest dziś bar
dzo dużo elementu który świe-żo
wyszedł ze sfer robotniczych
lub chłopskich Występuje ta
zwłaszcza wyraźnie wśród sfer
urzędniczych personelu tech-niczno
inżynieryjnego niższego
personelu medycznego sfer
wojskowych itd Dystans miedzy
robotnikami i innymi warstwa-mi
jest dziś nieporównanie
mniejszy niż przed wojną Jeśli
chodzi o sfery chłopskie l"
przecież współcześnie bardzo
znaczna część mieszkańców wsi
jest faktycznie robotnikami
Skąd Wacowska wie że jako
by "współczesny proletariat ro-botniczy
w Polsce cechuje da
leko zaawansowany bezkryty- -
cyzm polityczny"? Cicha umowa
między szarym obywatelem a
władzami sprowadza się do te-go
że obywatel nie wywnętrza
się na tematy polityczne przed
byle obcym (zwłaszcza krajo-wym
dziennikarzem) a władza
za to pozostawia go w spokoju
Tam gdziekolwiek ta cicha li-niowa
uległa czasowemu zawie-szeniu
(Poznań 1956 Wybrzeże
1970) polski proletariat odram
zaczynał mówić bardzo konkret-nie
o sprawach dla niego na-prawdę
żywotnych Wacowska
prawdopodobnie opiera swoje u-ogólni- enie
na braku haseł poli-tycznych
i żądaniach robotni-czych
Ale przecież jeśli nawet
umowa zostaje zerwana to jed-nak
nadal obowiązuje jakaś gr2
Dla młodzieży inteligenckiej
wolność polityczna była i jest
pierwszą potrzebą podczas gdy
dla proletariatu jest to li tylko
potrzeba wtórna Chcąc załat-wić
dla siebie sprawy wagi
pierwszoplanow ej proletariat
nie chce i nie może topić swej
sprawy od początku wysuwając
to co z góry ustawi go wobeo
władzy w sytuacji niekorzystnej
mi się że pohtyczno-światopoglądow- c
załganie
jest zjawiskiem bez porównania
częstszym wśród inteligencji a-niż- eli
w tzw sferach niższych
Mitotwórstwo jest polem zarob-kowania
co najmniej pewnej
części inteligencji podczas gdy
robotnicy muszą dbać o rzeczy
całkiem realne Robotnik wie
swoje konfrontuje oficjalną in
formację z tym co mu mówi
"Wolna Europa" ale przy tym
zdaje sobie sprawę że niewiele
konkretnie wskóra wdając się w
dyskusje polityczne które" tylko
zwrócą na niego uwagę byle a
genciaka Poza tym trzeba zdać
sobie sprawę z ogromnej wagi
w Polsce a w polskich sferach
robotniczych zwłaszcza więzi ro
dzinno - nieformalnych Bardzo
wiele rodzin robotniczych ma
swych krewnych i kumpli sze-roko
rozsianych po całym biu-rokratyczno
- partyjnyjno - poli-cyjno-wojskowy- m
aparacie Pol-ski
Ludowej Ci wpływowi swo-jacy
mogą wiele pomóc i załat-wić
ale pod warunkiem że sa-mi
nie naraża się popieraniem
kogoś kto politycznie "rozrabia"
za dużo gada bezczelnie pyskuje
na ukochaną władzę ludową
Dla Wacowskiej bezkrytycyzm
robotników jest faktem oczywi
stym podczas gdy ja widzę w
nim przede wszystkim element
gry o przeżycie polepszenie so-bie
bytu zabezpieczenie dzie
ciom lepszej przyszłości ostroż-noś- ć
w paleniu korzystnych kon- -
taktów natury nieformalnej In-na
sprawa że robotnicze rodzi-ny
są z reguły tak bardzo zaga-niane
pracą i troską o byt co-dzienny
(dotyczy to zwłaszcza
rodzin utrzymujących gospodar-stwa
przydomowe) że po prostu
nie starczy już czasu na dodat-kowe
czytanie i myślenie Tele
wizja podobnie jak na Zacho-dzie
zwalnia ludzi od inicjatywy
własnej w zakresie spraw natu-ry
kulturalnej
Główny błąd Wacowskiej chyba na tym że o-ce- nia
polskich robotników mia-rą
proletariatu zachodniego u-kształtow-anego
w warunkach
wolności politycznej 'Tego chy-ba
jeszcze teraz robić nie nale-ży
--'gdyż imamy tu do czynienia
ze zbyt znaczną różnicą już nic
ustrojową ale również społecz-no-gospodarcz- ą
Byłoby wielkim
błędem nie doceniać tego co
polscy robotnicy faktycznie zy- skali w Polsce Ludowej nie dzię-ki
ustrojowi komunistycznemu
ale przede wszystkim dzięki in-tensywnej
industrializacji kra-ju
Młode pokolenie robotnicze
różni się od pokolenia starszego
przede wszystkim tym że coraz
mniej ceni sobie te właśnie o-sięgni- ęcia traktuje je jako
rzecz oczywistą a natomiast
chciałoby dużo więcej Stąd re-żymowi
coraz trudniej będzie
poradzić sobie z robotnikami
bez pójścia na daleko idące re
formy
Znamienne że tam gdzie reformy fak-tycznie
nastąpiły choćby w po-staci
tak skromnej i iluzorycz-nej
iak wprowadzenie w 1956 r
lad robotniczych bynajmniej
wcale nie doszło do jakichś o-stry- ch
tarć między robotnikami
i innymi sferami Raczej właśnie
natomiast szybko uformował się
wspólny front całej załogi dane-go
zakładu pracy przeciw biuro-kratycznej
górze Ton front tan
dalece przeraził rządzącą elitę
że wręcz sztucznie starano się
podjudzić robotników przeciw
inteligentom Tak np postawie-ni
przez Partię "specjaliści" od
samorządu robotniczego umiło-wali
wmówić że rzekomo inteli-gencja
zagarnia rady robotnicze
d!a siebie Prawda zaś była cał-kiem
inna
Mianowicie faktyczną rolą rad
robotniczych była poprawa gos-podarki
przedsiębiorstw Musia-ły
one siłą rzeczy wejść w kom-petencje
dyrekcji sparaliżowa-nych
w swe] działalności przez
biurokratycznych mocodawców
Robotnicy ufnie wybierali mży
nierów i ekonomistów jako
swych przedstawicieli w radach
robotniczych gdyż byli świado-mi
że właśnie fachowi inteli-genci
najlepiej poradzą sobie ze
sprawami natury gospodarczo-administracyjne- j
Wielka rola
inteligencji w radach tak przr-- _
raziła Partię że wprowadzone
formalne ograniczenie licby
nie-robotnikó- w w składzie rad
Wacowska wydaje się nic do-strzegać
zjawiska wagi w Polsce
wręcz kapitalnej a mianowicie
proletaryzacji większości społe-czeństwa
nawet z dużą czcęścią
chłopstwa włącznie Względne
zarobki inteligenckie w porów-naniu
ze stanem międzywojen-nym
zmalały zaś zarobki robot
nicze poszły w górę (mam oczy-wiście
na uwadze względne za-robki)
Stan materialny chłop-stwa
znacznie poprawił się Na-tomiast
wszystkie te warstwy
razem znalazły się w sytuacji
pracowników najemnych bo
przecież nawet "niezależny"
chłop głównie z państwem han-dluje
i jest w jego garści (znie-sienie
dostaw obowiązkowych
było ładnym gestem ale niewie-le
zmieniło w faKtycznie najem-nej
roli chłopa) Ciężar biuro-kracji
obarcza w niemal rów-nej
mierze wszystkie te war-stwy
Wszystkie one są żywotnie
zainteresowane w poprawie sto-py
życiowej zmniejszeniu ob
ciążenia odgórną kontrolą u-proszcz-eniu
procedury adniini
stracyjnej większym poszano-waniem
obywatela
potrzebna jest nn Polsce reforma gospodar-cza
która pozwoliłaby na dalszy
skok w kierunku modernizacji
Trudność dokonania takiej re-formy
sprowadza się bynajmniej
nie tylko do kwestii natury we-wnętrzn- o-i
zewnętrzno-politycz-ne- j
Przecież cała współczesna
polska gospodarka jest spętana
skomplikowaną siecią więzi na-tury
kumoterskiej która sięga
głęboko w dół a zaczyna się u
samych szczytów Kliki dzielą
między swych członków co lep-sze
posady walczą o zasięg
swych wpływów z innymi klika-mi
obmyślają przemyślną stra-tegię
zagarnięcia dla siebie jak
najwięcej Organizacja formal-na
zakładów pracy jest przesiąk-nięta
kontaktami i powiązaniami
natury nieformalnej Dwoistość
władzy: partyjnej z jednej stro-ny
a administracyjnej z drugiej
strony tym bardziej sprzyja
nieformalnym metodom załat-wiania
wszelkich spraw Zazna-cza
się to nawet w takich dzie-dzinach
jak nauka Badania zro-bione
w połowie lat sześćdziesią-tych
przeze mnie i mój zespół
na temat funkcjonowania insty-tucji
badawczych i dydaktycz-nych
(zob min A Matejko
System społeczny zespołu nau-kowego
Warszawa 1966) ujaw-niły
nieformalne mechanizmy
k4órymi ludzie skądinąduczciwi
muszą się posługiwać aby cokol-wiek
osiągnąć
Na szczeblu Tobotnika mani-pulacja
o charakterze niefor-malnym
występuje w nie mniej-szym
stopniu aniżeli wyżej Jei
nasilenie zależy jednak oczywi-ście
od natury przedsiębiorstwa
oraz pozycji Skala możliwości
dokonywania kradzieży materiał-ów
narzędzi a choćby nawet
także i czasu opłaconego przez
pracodawcę jest bardzo różaia
na różnych stanowiskach pracy
i w różnych przedsiębiorstwach
Zależnie od stosunków osobi-stych
z przełożonymi podwładni
robotnicy otrzymują mniej lub
bardziej korzystne zajęcia A-wa- ns
zależy też w sporej mierze
od dobrych stosunków z ludźmi"
wpływowymi W tym chaosie
wzajemnych świadczeń i zależ-ności
trzeba za wszelką cenę
znaleźć -- sobie sojuszników któ-rzy
w razie czego poparliby Sa
ludzie w zakładach od których
bardzo dużo zależy więc warto
z nimi związać się świadczyć im
jakieś usługi aby w zamian co- -
od nich uzyskać Np na tej wła-śnie
zasadzie funkcjonuje cały
ruch współzawodnictwa pracy
Aktywiście partyjni i związkou
są żywotnie zainteresowani
tym aby taki ruch istniał na ich
terenie Grupa robotników
(przeważnie młodzież) tworzy
brygadę pracy socjalistyczne
której daje się pewne ułatwie-nia
umożliwiające osiągnięcie
wydajności większej od innych
zespołów roboczych Badaleri
takie właśnie brygady na po
czątku lat sześćdziesiątych Cha
rakterystyczne że ledna z nicn
najlepsza na terenie objętym
moimi badaniami składała mc
wyłącznie z ludzi którzy coś za
winili wobec prawa lub Partu
Uczestnictwo w brygadzie by i(
dla nich okazją do rehabilitacji
Podobnie działa w dużej mie racjonalizatorski
Interesujące badania dokonane
w tym zakresie przez jednego z
moich młodszych kolegów wy-kazały
że tzw kumoterstwo
tkwi u podstaw tego ruchu l!a
cjonalizator musi "odpalić"'
część swej premii ludziom w za-kładzie
wpływowym jeśli chce
aby jego pomysł został faktycz-nie
zrealizowany nie zas zaci-nał
gdzieś w szufladach Co wię-cej
technicy-- i inżynierowie
wchodzą w ciche umowy z ro-botnikami
ci ostatni pomysł fir-mują
swymi nazwiskami a po
tern dzielą się nawzajem premia-mi
które pracownikom umysło
nym byłoby albo wogóle niedo-stępne
albo dostępne ale znacz-nie
trudniej
Ten cały gąszcz nieformalnych
dróg i powiązań kładzie już z
Krystyna Cywińska
PORNOGRAFIA JEST CZKAWKĄ SEKSU
Anatomia jest przeznaczeniem
człowieka — napisał jakiś mę-drzec
Nic dodał tylko że może
się stać jego obsesją Nie prze-widział
rewolucji seksualmj
ruchu wyzwolenia kobiet i pe-derasto-w
ani eksplozji porno-grafii
Nie śniło mu się zapewne
ze przeznaczenie natury stanie
się jednym z największych pro-blemów
socjalnych
Gdyby mnie ktoś zapyta! czy
jestem za czy przeciwko rewo-lucji
seksualnej odpowiedziała-bym
bez wahania: za o każdej
porze dnia i nocy Nic bardziej
ludzkości nie prześladowali'
nic nie wywoływało większych
zahamowań i zaburzeń psychicz-nych
jak fałszywa wiara że
seks jest grzechem Seks jest
miłością i radością Jest wyzwo-leniem
1 nie mogę zrozumieć
Evclyna Waugha jednego z
najdowcipniejszych pisarzy an-gielskich
który twierdził że dla
fizycznej przyjemności woli ra-czej
pójść do dentysty niz do
łóżka Ale Eelyn Waugh splo
dził kilkoro dzieci i był z natuiy
przekorny
Mogę natomiast zrozumieć in-nego
wspaniałego szydercę an-gielskiego
Oscara Wilde'a któ-ry
napisał: "Cóz to za bzdura
miłość — ani nie jest tak poży-teczna
jak logika ani niczego
nie udawadnia a zawsze obie-cuje
to co się nigdy nie speł-nia"
Oscar Wilde wprawdzie
spłodził dwoje dzieci ale z na-tury
był też przekorny Wolał
chłopców
Jeżeli Stwórca wymyślił coś
wspanialszego niż seks zacho-wał
to w wiekuistej tajemnicy i
nie przekazał ludzkości Ale za
pozwoleniem Seks jest niebez-pieczny
Jest jak ogień który
rozgrzewa rozpłomienia ale
może spalić Jest siłą twórczą i
niszczycielską Problem polega
na tym jak zmniejszyć niebez-pieczeństwo
pożaru bez gaszenia
płomieni?
Konwencjonalna i przez nie-których
wciąż praktykowana
moralność polega na wystrzega-niu
się jak ognia seksu bez
azbestowej ochrony matrymo-niu- m
i kalendarza Niekonwen-cjonalna
i przez większość prak-tykowana
moralność polega na
uprawianiu seksu bez hamulców
byle jak byle dużo i byle pręd-ko
Ta druga moralność jest u-zna- na
za postępową ta pierw-sza
za reakcyjną "Keeping up
with the Joneses powinno się
dziś zamienić na: Sleeping up
with the Joneses" (W dowol-nym
tłumaczeniu: Skoro on mo-że
to i ja cudzołożę bo każdy
może mieć dwa stoły i łoże)
Czy przyrost dochodu narodo-wego
per capita równałby się
przyrostowi naturalnemu gdyby
nie środki antykoncepcyjne
góry wszelką racjonalną refor-mę
Nawet najbardziej rozsądne
odgórne zarządzenia wędrując
ku dołowi ulegają natychmiast
przekładowi na język interesów
konkiemych klik Struktura nie-formalna
jest z natury konser-watywna
nie znosi światła
dziennego opiera się wszelkim
nowościom prze w kierunku
status quo Zakłady pracy wy
pełnione są walkami wzajemny-mi
między klikami opartymi na
rozmaitych zasadach "Wsioki"
bronią się przeciw ludziom mis
stowym Przybysze z innych
stron Polski toczą boje podjaz-dowe
z ludźmi lokalnymi
Funkcjonariusze bezpieczeństwa"
zwolnieni z pracy w ramach re-dukcji
aparatu i przeniesieni do
fabryk pomasają sobie nawzi-je- m
przy zajmowaniu co najlep-szych
posad Każdy człowiek
wpływowy stara się rozbudować
sferę swych wpływów przez ku
powanie ludzi rozmaitego rodzą
ju świadczeniami w zamian źj
które ci mają mu być bezwzglę-dnie
oddani Każdy człowiek
władzy w Polsce nawet na naj-wyższych
stanowiskach ma spę
tanę ręce krzyżującymi się inte-resami
klikowymi Ktokolwiek
chce coś osiągnąć musi liczyć
się z tymi interesami
Jedyna faktyczna możliwość
reformy to opaicie całej gospo
darki na zasadzie z góry elinu
rujacej inteiesy klifowe albo
co najmniej poważnie zmniei
szającej ich wagę Taka zasada
mogłyby być twarde prawa ryn-ku
Samodzielność przedsię
biorstw o którą już od tylu lat
toczą boje co światlejsi spośród
polskich ekonomistów oznacza
nic innego iak właśnie podpc
rządków anie produkcji i kon-sumpcji
prawom rynku towaro-wego
Oczywiście chodzi w J3
nym przypadku nie o faktyczne
przywrócenie kapitalizmu (Bog
dan Mieczkowski jest chyba jed-nym
i bardzo nielicznych kto-lz- y
tę możliwość traktują na se-rio)
ale o uniezależnienie go
podarki narodowej od subiekty-wnego
widzi-misi- ę ludzi wła-dzy
Jak tak dalej pójdzie za kilka-dziesiąt
lat w ogóle nic będzie
dziewic Albo nastąpi nawrót do
dzikiego purytanizmu i będie
jak w lej piosence Mazowsza:
"Gdyby nic ta dziura w desce
byłaby Kaśka panną jesce" Aż
strach pomyśleć
Każda rewolucja pociąga za
tobą wynaturzenia Wynaturze-niem
rewolucji seksualnej jest
przerost pornografii Takiej
eksplozji takiej nahalności por-nograficznej
jeszcze chyba nie
było w historii Brałam niedaw-no
udział w dyskusji radiowej
na temat cenzury obyczajowo-artystycznej- :
czy powinna być
stosowana prewencyjnie czy
nie i w jakiej mierze? Usłyszą
łam że cenzura teatralna która
została zresztą zniesiona w An-glii
i filmowa która istnieje
jeszcze w formie szczątkowej
dławiła twórczość i kneblowała
ekspresję artystyczną Nagość
na scenie pod warunkiem ze
nie jest obliczona na epatowa-nie
i podniecanie jest wyrazem
obnażania się nie tylko cieles-nego
ale i duchowego Coś mi
się wydaje że zdejmowanie na
scenie spodni czy majtek żeby
odsłonić duszę jest podejrzane
Rejtanowi wystarczyło na to ro-zerwanie
koszuli i obnażenie
piersi I przeszedł do historii
Usłyszałam także że kilka-dziesiąt
lat temu reakcja była
tak okropna że nawet "Szal"
Podkowińskiego wywołał buną
protestów i pioruny świętego o-burze- nia
Wcale się nie dziwię
Ten landszaft z rozwianym wło
sem ta polska Lady Godiva pę-dząca
w siną dal na spienionym
rumaku to obraza nie tylko mo-ralności
co dobrego smaku ar
ty stycznego
Jako żona i matka (chrzestna)
mam zdecydowanie negatywny
stosunek do pornografii z dwóch
powodów Po pierwsze porno-grafia
może raz na zawsze czło-wibko- wi
wrażliwemu obrzydzić
seks a to byłoby okropne a po
drugie przeciętną żonę kobie-tę
czy matkę (nawet chrzest-ną)
znającą zaledwie parę spo-sobów
miłości może przypra-wić
o poważny kompleks Ile z
nas potrafiłoby sprostać wy-myślnym
figurom i łamańcom
cielesnym obrazowanym na żyw-ca
w pornograficznych filmach
sztukach czy publikacjach?
Znam wypadki że żona chowa
się na noc do komórki albo u-da- je
migrenę bo mąż po zoba-czeniu
"blue filmu" nabrał
raptem apetytu na eksperymen-ty
Dziękują za takie przyjem-ności
Wolę mniej wybredne
ale wypróbowane
Głosuję za nawrotem do hi-pokryzji
i pruderii mieszczań-skiej
gdzie pornografia służy
wyłącznie jako klapa bezpie
klasą zdolną w Polsce
dokonać reformy gospodar-czej
jest oczywiście inteligencja
Trzeba tylko aby społeczna świa-domość
inteligencji dorastała Jo
wagi tego zadania Wacowska li-cz- y
na możliwość opanowania
przez proletariat związków za-wodowych
(str 177) To jest chy-ba
zupełnie nierealne bez zmia-ny
całego modelu gospodarcze-go
Gdy rynek zacznie panować
wówczas samodzielność związ-ków
zawodowych stanie się
wprost oczywistą konieczności
Jcśi jednak zostanie nadal za-cllywa- ny
dotychczasowy model
decyzji scentralizowanej w rę-kach
KC wówczas Partia nigdy
nie dopuści do powstania jakie-gokolwiek
samodzielnego part-nei- a
tym bardziej w postaci
związków zawodowych
Świadomość polskiej inteli-gencji
jest ciągle leszcze dale-ł- a
od zadań które mogą i po-wnn- y
jej przypaść w udziale
Każda i eformu gospodarcza
mająca na celu zwiększyć spraw-ność
i wydajność uderza w inte
resy jakiejś części klasy robot-niczej
W polskich zakładach
piacy pełno test ludzi którzy
nie utrzymując się przy twaidych
piawach rynku będą imisieli
ulec przekwalifikowaniu strara
swe małe lub duże przywileje
Polscy inteligenci którzy wcześ-niej
czy później podejmą dicia
leform nie mogą liczyć na na-tychmiastową
wdzięczność klay
robotniczej Trzeba będzie o-grom- nej
siły woli i dalekowro-cznośc- i
aby zmniejszyć do jak
najmniejszych rozmiarów straty
i krzywdy nieuchronnie powo-dowane
przez reformę Pow-szechnie
wiadomo że polskie za-kłady
piacy zatrudniają bardzo
często personel ponad potrzebę
W przypadku podporządkowania
rynkowi to będzie w przyszłości
wręcz niemożliwe Co zrobić z
wielką masą ludzi którzy nagle
okaą się zbędni? Tylko dalszy
wielki i śmiały skok w kierun-ku
industrializacji może z góry
zabezpieczyć dość stanowisk pri-c- y
zarówno dla młodych pol-skich
pokoleń jak i dla ludzi
zmuszonych opuścić swe dotych-czasowe
stanowiska na skutek
reformy gospodarczej
czeństwa impotentom i ludziom
o dewiacji seksualnej Gdzie nie
pcha się na stoły ani do łóżka
gdzie nie wprowadza młodzieży
w niezdrowy stan podniecenia
czy zdeprawowania ale leży
zamknięta na cztery spusty v
biurku tatusia Prędzej czy póź-niej
albo pornogralia znieczuli
nas erotycznie albo będziemy
musieli się przed nią bionić li
terą prawa
Wyśmiewana Mary Whitchou-s- e
lord Longford czy Malcolm
Muggeridse domagający się tę-pienia
pornografii czy brutalno-ści
w programach telewizyjnych
teatralnych i filmowych speł-niają
rolę takiej samej klapy
bezpieczeństwa dla ludzi moral-nie
i psychicznie zdrowych co
pornografia dla ludzi moralnie
czy psychicznie kalekich Zaw-sze
się znajdą jacyć Duńczycy
którzy będą dostarczali porno-grafii
potrzebującym I żadna
cenzura temu nie przeszkód? i
Natomiast światła cenzura może
przeszkodzić wtargnięciu pas-kudztwa
i okropności do pry-watnego
domu via telewizor
Argument kto nie chce patrzeć
może telewizor wyłączyć jest
dobry dla tych którzy nie po-trzebują
ochrony moralnej i es-tetycznej
Ale takich jest mniej-szość
a telewizor służy więk-szości
Tabu grzechu pierwotnego w
literaturze i w teatrze zostało
raz na zawsze przełamane Już
nie ma o co walczyć Rewolucja
seksualna spełniła swoje zada-nie
Seks przestał być grzechem
nawet w cudzym łóżku i nie
trzeba go już uprawiać przez
dziurkę w worku Nagość daw-no
przestała nas szokować może
się nam najwyżej nie podobać
jak ciało grube czy obwisłe
Pornograficzne trywia sensacje
w stylu namiętników prostytu-tek
czy erotes które Józef Bi-liński
nazywa "dziewczętami
lozbierającymi się za gotówkę
a ubierającymi się na raty"
nic już nie zdziałają w dziedzi-nie
uświadomienia mas czy sek-sualnej
edukacji młodzieży Są
publikowane w imię zaspakaja-nia
najniższych instynktów co
śliniący się libertyni uważają
za 'postępowość wolnej prasy
Największymi hipokrytami oby-czajowymi
są nie lordowie-mini-strowi- e
uprawiający wymyślny
nierząd z prostytutkami ale
dziennikarze podający z luboś-cią
detale orgii seksualnych w
imię moralności i bezpieczeń-stwa
Ale — jak pisał dowcipny
felietonista warszawskiej "Poli-tyki":
"Odkąd mi w Piotrkowie
Trybunalskim wydano resztę
prezerwatywami nic mnie już
nie dziwi"
("Tydzlea Polski" Londyn)