Zwilazkowiec Alliancer, September 05, 1969

              ?m! ręĘf-- m
%M
'M 1707] _ "ZWIĄZKOWIEC" WUZiSfcŃHScpłombr) pigtelc 5 - 1969 ' -ww ' M®mmBmMmmvmm&
nres x$& m I2S {BF3 O $E?k''EIS3 esss' Sśsn ri r nisn ei gss i@St SN rai n ra m ri ra n ir!9 r-r- a rresx tek ES! fanlRŚE9' iSSh
irra ki £ i4 m h-- m- t ! o i"™ tm ryt wv my 5 t? &'-- ki & rj-r- a —jkt raw tuk --j si a vrvi " ta ś mb ar-- ™ e vj ' 6 i I tf r fó i ? ! : " 4--n iOJ RHW - l_ E - £ ' K! sł " M £31 '5 S ±M 'ń M i Ul S M &_ fc _ 2 II £
Ctraiton ii iflL i h r r ! ftir ii' i inir w u i - s m m n -- r mr ril$Msy'"H"@""ta-si u a & gjjjf g y %? kM gti ś fia W3 W W ES3 ta 13 VI W ' &2S3 £S? a ki W W H l ISSSa W$fl' W - al[j[L „„io i1— 'i'-- V— I- - nilfriiiiii — ~
CE
ajnazmcjsM pytanie ja- -
m najazdem niemieckim
polskę w roku 1939
nu: czy łU""-""bn- _i
niknąc ICJ wojny- - ruaid- -
nie lego HLa"a Jvov "''"
alti dziej Konieczne ze w pu--
styce nienuetium mu?- -
"iv których dowodzi się
linie iz w'na Jest podziel-i
7P wprawdzie cześć wi--
OnlMobciaza Niemcy ale część
'W"I!J _ ł„Lo Prlk--p Wvwo- -
te sa Niemcom potrzebne
to Dy na lałuin uaunu- -
m"' podłożu móc odmówić
anią następstw jjegid-oin- v
i w dogodnym mo- -
nne Dostawić żądanie po
kotu do terytorialnego sta- -
rzeczy z oKresu przeawo- -
nego
Jiie zamierzamy tutaj po- -
izowac z pisarzami nie- -
leckimi odsyłamy len ao
Wokołow procesu norym-irskieg- o
Polska w żadnej
erze nie ponosi winy czy
pólwiny wybuchu wojny
lanie które nas tutaj inte- -
uje sprowadza się ao za- -
ładnienia jak to się stało
fi -- n„ctałD vtimrifl w któ--
% Niemcy mogły rozpętać
wojnę swiaiow}'
Na svtuację tę złożyły się
i jKzhczne błędy popełnione
rfeUKfzez moznycn teS° świata
n m2 najmniejszym stopniu —
nllltfzez MlSKę znaczenie uię--
liMff p015RHIl uyi" iuhrują
13lj [Możliwości wywierania przez
Rlske wpływu na rozwój
MU'darzen w świecie Mozli- -
#ość ta była niewielka Tyl--
IB dwa razy w dwudziestole-- f
łfu 1919—1939 Polska zawa-- [
igła rozstrzygająco na lo- -
sich świata: w aniu 10 sierp-- a
1920 r i w dniu 1 wrześ--
a 1939 r W obu tych wy- -
dkach był to przyczynek
historii ludzkości poży
wny ma tym znaczenie
ilski było wtórne Mocar
zem nie byliśmy
Katalog błędów popełnio- -
cn po I wojnie światowej
wiera Ameryka Stany Zje--
loczone rzuciły swieze woj- -
a i straszliwą podówczas
ową broń — czołgi — na
ont w buropie rozstrzyg
ały losy wojny po czym po- -
'rocily do izolacji Odmówi--
zagwarantowania granicy
francusko - niemieckiej nie- -
ratyfikowały traktatów po--
ojowych nie wzięły udziału
r Lidze Narodów Wielki wi- -
oner Woodrow Wilson wy-llr- ał
wojnę i przegrał pokój
! ' swym własnym kraju Dla
l lego oyła to tragedia oso- -
ista dla Europy — straszli-we
nieszczęście
Na następnym miejscu
dzie Wielka Brytania Jej
radycyjna polityka polegała
ia czuwaniu by zaane pań-stwo
kontynentalne nie zdo- -
)yło przewagi w Europie Z
icrspektywy Londynu wyda
jało się ze Francja wygrała
łojnę iNiemcy były pobite
Łtkrojone przywalone cięza- -
em reparacyj — przegrano
ia długo Rzeczywistość była
rłminnnn AurrliM 'iln i-n-- znn I0"ali sytuację Nie Niemcy
fiecz rrancja wyszła z wojny
Exuntl n lllr:ifił! fnłn ćwiu
'ETlln nnln1nnn lHnAU
Slizclcckich była wykrwa
wiona zmęczona rozgoryczo
na liazua próba ugłaskania
iemcow postawipnia ich na
logi przez Dolilvków aneiel- -
skich i bankierów amerykań- -
j5ulj pogjębiała to rozgoryc-zenie
Na tym tle narodzua
się we Francji myśl że le-piej
dogadać sie z Niemcami
bezpośrednio niż być prze- - łianrilrrannum nrioi innvnh
'Pierwszym wyrazicielem tei
i myśli był szlachetny pacyfi--
"a i radykał Arystydes
Briand '
Tnpnin minienn nimllin
h ---- w- iiiijovc ajiiiujw
I Kosia W nlanarh Tpnina
kluczem do rewolucii świa
towej były Niemcy przemysł 1 niicmiecki i proletariat nie- -
f sąidczcąki żePowlacry im1Qv2la0 sLieenigndyi
Trocki stawiali sobie za cel
i POdbÓi Polski TpIi ppIriti hv--
N o przejść przez Polskę i po- -
5 iuyc ręce na Niemczecn oy
stamtąd rozpalić 'rewolucję
bolszewicka W rałvm świerip
fa Klęska pod' Warszawą zamiar
IJ łon ninnni::i -- i ł„ol — UMltlllUillWlld SIC IMft- -
nota do poro zu mienia z
Memcami trwała Rozwale-nie
svstemii wprsalskisffotby- -
k}° w Polityce sowieckiej ce- -
"--
m nr i Zależnie od Ko-niunktury
partnerem w tym
Jjzamierzeniu był lo niemiecki
Jjkomunizm to nacjonalizm
(Jnuuaryzm i rewizjomzm
a tym tlćEuropaśrodko-wo-wschodni- a
rysowała
S'C jako najbardziej ponętny
grunt dla rewanż-u-' nie-mieckiego
Mówi się d syste-mie
wersalskim w Europie
srodkowo-wschodnie- j ale w
rzeczywistości system ten
miał w tym rejonie dwa róż-ne
człony Jednym byłaPol:
=" arugim Mała Ententa
pod przewodem "Czechosło-wacji
Dla Polski sojusz 1z
Francją miał ens zabezpie--
czenia przed Niemcami dla
Małej Lntenty — zabezpie-czenia
przed Węgrami i 'dy-nastią
nabsbursKą Wszyst- kie próby zorganizowania pa- sa bałtycko-czarnomorskieg- o
musiały rozbijać się o tę róż-nicę
w ocenie niebezpie-czeństw
i zagrożeń Na pró-by
takie patrzyły podejrzli-wie
nie tyiko Niemcy ale i
Rosja która widziała w nich
zwrócony przeciwko niej
"kordon sanitarny" bazę
wypadową kapitalistycznego
Zachodu Samoistnej groźby
niemieckiej Rosja nie do-strzegała
Niemcy wydawały
się jej groźne tylko w wypad-ku
stworzenia z nich tarana
antysowieckiego w ręku Bry-tanii
i Francji
Sytuacja nie jednakże bez-nadziejna
gdyż klucz był w
ręku Francji "Casus foede-ns- "
w wypadku jednego z jej
sojuszników wszystko jedno-Pols-ki
Czechosłowacji Jugo-sławii
czy Rumunii musiał-by
uruchomić wszystkich jej
sojuszników bez wyjątku
Ale Francja chciała mieć w
sytuacji gardłowej pewność
poparcia brytyjskiego a Bry-tania
nie chciała angażować
się na Wschodzie W trakta-tach
lokarneńskich z r 1925
granice w zachodniej połaci
Europy uzyskały wzajemną
gwarancję Wielkiej Brytanii
Francji Belgii Włoch i Nie-miec
natomiast wschodnim
sąsiadom Niemiec gwarancji
takiej odmówiono Różne po-traktowanie
sprawy granic
niemieckich bardzo nadszarp-nęło
w Polsce zaufanie do
s o j u sz n i k a francuskiego
Wadliwość całego systemu
sojuszów wyszła na jaw w
sprawie Czechosłowacji w r
1938 Brytania nie miała wo-be- z
Czechosłowacji żadnych
zobowiązań i nie chciała się
angażować Francja miała zo-bowiązania
ale nie chciała
się z nich wywiązać bez po-parcia
brytyjskiego Rezulta-tem
było Monachium!
Spośród błędów polityki
polskiej najważniejszym by-ło
złe rozpoznanie zamierzeń
Hitlera Ministrowi Beckowi
wydawało się że dynamika
Niemiec hitlerowskich da się
skanalizować w kierunku po-łudniowym
że zatem ominie
Polskę A [przecież z samego położenia geograficzne-go
Niemiec wynikało' że im-perializm
niemiecki rozle-wać
się będzie we wszyst-kich
kierunkach chociaż nie
we wszystkich jednocześnie
Od pierwszej chwili doj-ścia
Hitlera do władzy nale-żało
przyjmować jako pew-nik
że Hitler rozpocznie woj-nę
— kluczem do rozpozna-nia
tych zamierzeń był nie
tylko "Mein Kampf" gdzie
Hitler wyłożył jawnie wszyst-kie
swe plany ale przede
wszystkim gospodarka finan-sowa
Schachta Również na-leżało
przyjmować za pew-nik
że Hitler w dogodnym
dla niego momencie uderzy
na Polskę — spośród wszyst-kich
ewentualności wojen-nych
najpopularniejsza w
Niemczech była myśl o woj-nie
z Polską Można było
przewidzieć ów moment
mianowicie musiał on na-dejść
z chwilą' ukończenia
przezbrojenia Niemiec — no-woczesny
sprzęt wojenny był
tak kosztowny że Niemcy
mogły sobie tylko raz pozwo-lić
na wyposażenie się w wy-sokowartści-ową
broń
Błędem tedy była nie pol-sko-niemiec- ka
deklaracja o
nieagresji z r_ 1934 bo Pol-ska
sobie sąsiadów nie wy-bierała
i nie Polska oddała
Hitlerowi władzę w ręce Błę-dem
była wiara Becka i ca-łego
obozu Polską podówczas
rządzącego że Hitler dotrzy-ma
słowa
Błędem były różne pociąg-nięcia
na arenie międzynaro-dowej
stwarzające wrażenie
że Polska -- widzi możliwość bi-lateralnego
ułożenia swych
stosunków z Niemcami
Błędem niewątpliwym było
wyzyskanie pomonachijskiej
sytuacji Czechosłowacji i o-debr- anie
w tych warunkach
Slaska zaolziańskiego Był to
błąd tym cięższy ze zysk
stąd płynący był krótkotrwa-ły
a więc złudny Błędem
był1 system rządzenia odcina-jący
społeczeństwo od wpły-wu
na losy państwa
Wizystkiewrytuły siwęylnicazmonew
pamięć i pozostawiły w li-stach
posmak gorzyczy Jed-nakże
stwierdzić należy ze
żaden z nich ani nie spowo-dował
wojny ani też nie
przyczynił się do jej wybu-chu
ani wreszcie nie 'spowo-dował
kieski wrześniowej
Mogliśmy byli być lepiej do
wojny przygotowani to praw-da
lecz w- - splocie istnieją-cych
podówczas warunków i
stosunków nie mosliśmy
wojny 'z Niemcami uniknąć i
nie' mogliśmy odnieść zwy-cięstwa
w pierwszym jej eta-pie
Obok wszystkich wymie-nionych
tu błędów" nie" ulega- -
ADAM CIOŁKOSZ
RACHUNEK SUMIENI
(Polska przed trzydziestu laty)
ją też wątpliwości dwa pozy-tywne
momenty: Beck trwał
niezmiennie przy sojuszu z
Francją i uprawiał politykę
poprawnych stosunków są- siedzkich ze Związkiem So-wieckim
zawarł z nim pakt
o nieagresji nie dał się
wciągnąć do Antykominter-n- u
i odrzucił podszepty
wspólnego z Niemcami mar-szu
przeciw Sowietom
Wszystkie wyliczone powy-żej
oraz inne błędy popełnio-ne
przez rząd polski i przez
inne rządy nie usprawiedli-wiają
Hitlera tak jak fakt
iż wszyscy policjanci w mie-ście
spili się do utraty przy-tomności
nie usprawiedliwia
włamywaczy nie stanowi dla
nich nawet okoliczności łago-dzącej
Hitler chciał wojny i
Hitler rozpoczął wojnę a
miał w tym poparcie w prak-tyce
całego narodu niemiec-kiego
Pozostaje jeszcze
na pytanie czy
Polska mogła była uniknąć
wojny "w pierwszej kolej-ce"
Stanisław Mackiewicz w
różnych swych publikacjach
usiłował udowodnić że Pol-ska
niepotrzebnie wystawia-ła
się na sztych a nawet że
sprowokowała Hitlera To
jest nieprawda
Istotnie Hitler mówił na
odprawie najwyższych do-wódców
wojskowych w dniu
23 maja 1939 r że myślał o
tym by najpierw rozprawić
się z Francją ale zaraz do-dał
że doszedł do przekona-nia
iż Polska i tak pozosta-nie
przeciwnikiem Niemiec i
że w razie zaatakowania
Francji z pewnością uderzy
z tyłu na Niemcy Na odwrót
był prawie pewny że jeśli
zaatakuje Polskę to Francja
się nie ruszy
'Wychodząc z tyćń założeń
postanowił przy pierwszej
nadarzającej się sposobności
zaatakować i unieszkodliwić
Polskę Rozbicie Czechosło-wacji
stworzyło dla Hitlera
sytuację strategiczną po pro-stu
zachęcającą do uderzenia
na Polskę Potwierdzają to
daty Utworzenie protektora
tu Bohmen-Manre- n i rzeKO-m- o
niepodległej Słowacji na-stąpiło
15 marca w dniu 3
kwietnia Hitler wydał rozkaz
opracowania planu operacyj-nego
przeciw Polsce '
Pozostaje teza która nale-ży
dziś do żelaznego arsena-łu
dziejopisarstwa sowieckie-go
a mianowicie teza iż
Związek Sowiecki był gotów
wziąć udział w zorganizowa-niu
systemu bezpieczeństwa
zbiorowego przeciwko agre-sji
niemieckiej Jest to le-genda
która nie wytrzymuje
konfrontacji z faktami Fak-ty
zaś są znane z przemówie-nia
Edwarda Daladiera w
francuskim Zgromadzeniu
Konstytucyjnym w dniu 18
lipca 1946 r i z relacji gen
Doumenca w paryskim "Car-refour- "
i w londyńskiej "Tri-bune- "
z dnia 11 lipca 1947 r
Daladier był w r 1939 pre-mierem
Doumenc był sze-fem
francuskiej delegacji
wojskowej na toczące się w
Moskwie rokowania w spra-wie
zawarcia sowiecko-bry-tyjsko-francuski- ej konwencji
wojskowej
Polska nie była zaproszona
do udziału w tych rokowa-niach
Po blisko miesiącu
rozmów marszałek Woroszy-ło- w
po raz pierwszy w dniu
14 sierpnia 1939 r" wysunął
żądanie by w wypadku agrej
sji niemieckiej popełnionej
na lądzie lub w powietrzu a
skierowanej przeciw Francji
i Brytanii albo 'przeciw Pol-sce
Rumunii lub Turcji woj-ska
sowieckie były upraw-nione
do wejścia na teryto-rium
Polski ("korytarza wi-leńskiego
i Galicji") oraz Ru
munii
Po rozmowie' z ambasado-rem
polskim w Paryżu Dala-dier"
wysłał "21 sierpnia tele-gram
do Doumenca wyraża-jący
zgodę rządów: francu-skiego
i brytyjskiego i upo-ważniający"
go do podpisania
konwencji Następnego dnia
tj 22 sierpnia Doumenc za-komunikował
stronie sowiec-kiej
decyzje rządów zachód"--
nich lecz tegoż dnia wieczo-rem
Woroszyłow zażądał od
niego odroczenia obrad do
czasu otrzymania bezpośred-nio
od rządu polskiego i ru-muńskiego
upewnienia iż
zgadzają się na przemarsz
sowiecki
Skądinąd wiemy że W dniu
23 "sierpnia „Beck J przyjąłw
w a rdzawię
Wielkiej Brytanii i Francji i
wyraził swą zgodę na wejście
wojsk sowieckich na polskie
terytorium w ramach wspól-nej
akcji przeciwko agreso-rom
oraz gotowość zawarcia
w tym celu porozumienia z
Sowietami Dodał jednak że
nie wierzy w skuteczność za-biegów
brytyjskich i francu-skich
w Moskwie
Istotnie tego samego dnia
przybył samo-lotem
do Moskwy by podpi-sać
pakt ze Stalinem Pełny
tekst tego paktu wraz z za-łącznikami
jest dziś znany
całemu światu (z wyjątkiem
krajów rządzonych przez ko-munistów
gdzie jest wciąż
zatajany)
Była to umowa o rozbiorze
Polski oraz zaborze państw
bałtyckich Bukowiny i Besa
rabii Wszystko to rozegrało
się w ciągu 99 dni A prze-cież
pakt sowiecko-niemieck- i
nie mógł zrodzić się nagle
lecz musiał być poprzedzony
długotrwałymi rozmowani!
Rokowania z Brytyjczykami i
Francuzami były więc dla
Moskwy tylko zasłoną dym-ną
za którą kryła się od dłuż-szego
czasu powzięta decyzja
Stalina — dojścia do porozu-mienia
z Hitlerem
Oczywiście można posta-wić
zapytanie jaką inną po-litykę
mógł był Stalin wów-czas
prowadzić Otóż w żad-nym
razie nie powinien był
zawierać układu z Hitlerem!
bo zawarcie układu otwierało
Hitlerowi drogę do rozpoczę-cia
wojny Gdyby jednak do
tego układu nie doszło a Hit-ler
mimo to na Polskę by u-der- zył
Związek Sowiecki po-winien
był przyjąć ryzyko
wojny z Niemcami nawet
bez konwencji wojskowej z
Brytanią i Francją
Związek Sowiecki byt zrfi:
sztątzwiązany'Z -Francjąpiu -
szem zawartymrw majufl935
roku i z chwilą wypowjedze?
nia przez Francję wojny
Niemcom winien był uczynić
to samo Rozgrywałby wojnę ss£$©©ssss -
Tadeusz Kutrzeba1
NA
Około godziny 17 dnia 16
września przybyłem do Zału
skowa Silne naloty na dwór
i okoliczne laski zmusiły cały
sztab do schronienia się w
rowie przeciwlotniczym Tu-taj
dojrzewała moja decyzja
odnośnie do dalszych losów
bitwy nad Bzurą
Z pobytu w sztabie gen
Bołtucia rano 16 września od-niosłem
wrażenie że dowód-ca
armii i dowódca grupy do-brze
rozumieją mój plan bit-wy
i z niego wynikającą ko-nieczność
twardego utrzyma-nia
obszaru Bzury w rejonie
Łowicza
Sytuację w której się zna-lazła
grapa operacyjna gen
Knolla przeżyłem 16 wrześ-nia
na posterunku dowód-czym
gen Knolla
Oprócz wiadomości które
posiadałem z grupy operacyj-nej
Knolla otrzymałem nowe
które przywiózł-- ze 6ztabu
armii "Pomorze mjr dypl
Malinowski przysłany po od-biór
rozkazów na dzień 17
września Wręczy! mi' on mel
dunek' "gen Bortnowskiego z
godzin pobidmoviych'i6wze-snia
tej treści ze grupa ope
racyjna Bołtucia odparła ude
rżenie niemieckie ale jest w
tym stanie że następnego
uderzenia odeprzeć nie po
trafi Mjr Malinowski po-twierdził
fakt głębokiego
wtargnięcia czołgów na fron
cie 14 d p i częściowo 17
d o docierającego pod Kier
nozię i wskazywał na_ wprost
niewiarygoane zatory iaoo-rów- 'I
'sDowodówane- - lokalny-mi
panikami Wiadomo było
że 25 d p: została po połu
dniu 16 września uderzona
czołgami Wynik teeb działa
nia nie był w szczegółach
znany wiedziano tylko że 25 i
d p mająca najłatwiejszy
odcinek działania-td- o Bzury
nie doszła "a 17 dpSecha-czew- a'
nie zajęłaTNai całym
froncie i na tyłaćhdziałało
lotnictwoniemieckieTzjjiielką
intensywnością 'Z oaszefsuo-n- v
nic było 'już 'ani 'jednego
w roku 1939 z pozycji daleko
korzystniejszej strategicznie
niż pozycja z roku 1941 kie-dy
to Niemcy były już ol-brzymią
potęgą i gospodar-czą
i militarną i miały zaple-cze
sięgające wybrzeży At-lantyku
Lecz Stalin ufał słowu Hit-lera
Wierzył że rozbiór Pol-ski
zaspokoi apetyty niemie-ckie
na wschodzie Albo nie
czytał "Mein Kampf" albo
sądził naiwnie że to tylko
propaganda Argument że
zawierając układ z Hitlerem
myślał o zyskaniu na czasie
nie wytrzymuje krytyki Nie
tylko nie zyskał ale stracił
na zwłoce bo dysproporcja
sił tymczasem wzrosła O sta-nie
gotowości bojowej Sowie-tów
w r 1941 znajdujemy
bardzo pouczające ustępy w
słynnej tajnej mowie Chru-szczow- a
na 20-ty- m zjeździe
KPZR Związek Sowiecki był
źle przygotowany do wojny
Sowiety ocalił generał Mróz i
pomoc amerykańska w sprzę-cie
wojennym — oraz okru-cieństwa
niemieckie w Rosji
Ale błędy popełnione przez
mocarstwa zachodnie były
również ciężkie Trzeciego
dnia po napaści niemieckiej
na Polskę Wielka Brytania
i Francja wypowiedziały woj-nę
Niemcom lecz nie wszczę-ły
żadnych poważniejszych
działań wojennych Brytania
nie dotrzymała przyrzeczeń
które gen Ironside dał w
Warszawie Francja nie do-trzymała
'zobowiązania iż wy-stąpi'
swymi głównymi siła-mi
15-teg- o dnia po rozpoczę-ciu
niemieckich kroków wo-jennych
przeciw Polsce
WŚród wielu błędów II wojny 'światowej ten
był może najbardziej brze-mienny
w następstwa Zawi
nił tzw duch Unii Maginota
44(rzekqnanle?łćżesiedzenlęm
wj miejscu można wygrać
WOjnętJak się 'nieco później
okazało żołnierz francuski
nie tylko nie chciał się bić
za Polskę ale nie był skory
2ł&mt4!i&Ćt£i&£ł&&i'm2l!&&&&Ai!!Z-A4yjł&J- t
POMOC WARSZAWIE
tym dniu bowiem cresztki na- -
szego lotnictwa tj 3 aparaty
towarzyszące odleciały do
Dęblina Z brygad kawalerii i
15' d p meldunki nie nade-szły
♦
Stanąłem przed decyzją
trudną o dużych konsekwen-cjach
operacyjnych Stanąłem
przed zasadniczym pytaniem:
czy rozpoczęta dnia 9 wrześ-nia
bitwę nad Bzurą można
jeszcze 17 września kontynuo-wać
czy też trzeba bitwę do-browolnie
przerwać zarządza-jąc
odwrót ale nie wstecz
lecz w przód na Warszawę
Była to najtrudniejsza decy-zja
mego życia Spostrzegło
to moje otoczenie Zrefero-wawszy
mi wszystkie dane
zostawiono mnie we względ-nym
spokoju W takim jaki
znaleźć można w rowie prze-ciwlotniczym
pod nalotami
Znajomość historii wo-jen'
studium zarówno opera-cji
jak też psychologicznej
strony wyższego dowodzenia
sprawiły że moja decyzja doj-rzewała
bez uniesienia Mia
żw's4&ńfv
ISHH
'¥
łas
polski cmentarz u
' ' x
samolotu m% śliwskleso WiWcMcie ni
do --bicia się nawet za Fran-cję
Na całym froncie zachod-nim
miały Niemcy wówczas
tylko 12 pełnowartościowych
dywizji w tym ani jednej dy-wizji
pancernej i ani jednej
dywizji zmotoryzowanej 2as
"wał zachodni" był blutfem
Naprzeciw pozorowanej ar-mii
Hitlera stało 16 dywizji
angielskich 110 dywizji i 20
brygad (załogi linii Magino-ta)
francuskich Rozstrzyg-nięcie
wojenne mogło było
rapaść na fi oucie zachodnim
szybko ostatecznie Ale nic
się nie stało Hitler bez prze-szkód
na zachodzie doprowa-dził
swą kampanię w Polsce
do końca Nazwał ją wojną
18 dni ąle w rzeczywistości
trwała dni 36
Późniejsze błędy naszych
sojuszników zachodnich są
znane Sprowadzają się one
przede wszystkim do mylne-go
rozpoznania zamierzeń
Stalina Sądzono że usatys-fakcjonowanie
go nabytkami
terytorialnymi i przyznanie
mu strefy wpływów po Odrę
załatwi sprawę że powtórzy
się kongres wiedeński który
na krzywdzie narodów dał
Europie długi okres pokoju
"Marzyli cudnie srodze ich
zbudzono"
Polskie kierownictwo woj-skowe
wychodzi z krytyczne-go
rozpatrzenia okresu przed-wojennego
lepiej niż się to
powszechnie przyjmuje Wio-sną
1935 r Niemcy wprowa-dziły
powszechną służbę woj-skową
(wbrew postanowie-niom
traktatu wersalskiego)
od połowy 1935 r polski
Sztab Główny przystąpił do
prac nad tzw "studium
Niemcy" Gotowość Niemiec
do wojny oceniał Sztab Głó-wny
na rok 1940 (później o- -
kazało się zresztą że taka sa-rna
datą widniała początko-wo
wk"arenda"rzu"Hitlera)"~
Po Anschlussie Austrii
Sztab Główny przystąpił-d- o
operacyjnego -- "Zachód" w
lutym 1939 r marszałek śmi- -
----
'kj' j~k
łem przed oczyma austriac-kiego
arcyksięcia Piotra w
bitwie pod Komaroweni w
sierpniu 1914 roku oraz ge-nerałów
Schaffera fLitzman-n- a
w bitwie pod Łodzią w
października 1914 roku1) Zda-wałem
sobie sprawę ze skut-ków
operacyjnych przerwania
bitwy i szukałem wyjścia dla
jej kontynuowania Więc
przerwanie bitwy — to jej
taktyczne przegranie na do-tychczasowym
obszarze dzia-łania
Kontynuowanie bitwy
— to szanse może nie tyle jej
wygrania ile przetrwania
czasowego Kontynuowanie
bitwy było możliwe przy
wprowadzeniu 15 d p na pół-nocne
skrzydło 25 dpWów-cza- s
zużywamy ostatni odwód
czyli naturalną straż przednią
w marszu na Warszawę Je-żeli
ta dywizja nie spowoduje
szybkiego rozstrzygnięcia tj
odwrotu Niemców znad Bzu-ry
i otwarcia nam drogi na
Warszawę armie "Poznań" i
"Pomorze" zostaną całkowicie
otoczone i zniszczone Roz- -
strzygnięcie takie czyli wpro- -
&
h- -
-- i '' 'łS™ 'A- -
gły-Ryd- z dał do niego nowe
wytyczne w dniu 23 marca'
ly39r (w tydzień po zajęciu
Pragi Czeskiej przez wojska
niemieckie) inspektorowie
armii otrzymali od niego o-gol- nę
wyiyizne — ustne i o-gramc- zone
do każdej armii
z osobna w całość planu ża-den
z nich nie został wtajem-niczony
Plan naczelnego Wodza był
planem1 czysto obronnym
dla przyczyn natury psycho-logicznej
wykluczał koncep-cję
wyprostowania frontu i
wycofania się od razu za Wi-słę
zakładał obronę trzonu
polskich ziem do czasu przy-stąpienia
przez wojską fran-cuskie
do działań wojennych
w-- wielkim stylu Tym samym
jednak wojska polskie musia-ły
od razu walczyć w warun-kach
okrążenia od północy i
od południa
"Ocena polskiego planu"
— pisał przed 10 laty płk
Jan Ciałowicz w serii świet-nych
artykułów w krakow-skim
'Tygodniku Powszech-nym"
— "jest na pozór łat-wa
Krytykując go bo krył w
sobie zarodek klęski trudno
jest jednak wskazać na inne
rozwiązanie które by się u-da- ło
że stuprocentową pew-nością"
Działania wojsk polskich
przeobraziły się w bitwy od-rębnych
zgrupowań opera-cyjnych
żołnierz polski bił
się z niezrównanym bohater-stwem
Dla oceny militarnej
tych nie powiązanych z sobą
działań wystarczy wskazać
ze w r 1940 połączone siły
wojsk francuskich angiel:
skich i holenderskich biły
się tylko o dwa dni dłużej'
niż samotne -- wojska polskie
mające przeciwko sobie całą
potęgę Niemiec i Rosjfrazem
wziętych
Dodajmy że po kampanii
Polska u-dzie- liła
pomocy w walkach
na lądzie na morzu i w' po-wietrzu
Wielkiej Brytanii
Francji Belgii Holandii Nor-wegii
Włochom i Związkowi
Sowieckiemu sama zaś nie o-trzy- mała od swych sojuszni-ków
ani tej pomocy wojsko-wej
ani dyplomatycznej któ
rej miała prawo oczekiwać
Zwycięstwo nad Niemcami
nie „oznaczało' "wolności dla
Polski przed Polską otwie-rała
się nowa niewola )
Rozpatrując w perspekty-wie
30 lat minionych wyda-rzenia
roku 1939 musimy
WS& skb 4yVAAŁAAA
wadzenie 15 dp w bój —
nie z inicjatywy dywizji ale
na mój rozkaz — byłoby moż-liwe
w nocy z 16 na 17 wrze-śnia
i może dałoby rezultaty
ale pod warunkiem'żc 15 dp
była gotowa do tego działa-nia
Czy tak była nie wiedzia-łem
wiedziałem natomiast że
15 dp miała się wieczorem
tego dnia przeprawić przez
Bzurę W 'dniu 17 września
mogła mieć 15 dp trudności
zarówno od stronyi Puszczy
szczególnie wówczas gdyby
kawaleria skręciła na połu-dnie
jak teź'od północy przez
Wisłę Wydawało mi się że
uderzenie 15 dp na południc
w dniir 17 "września dużych
nie niiało
Lecz w każdym wypadku
warunkiem kontynuowania
bitwy było obronne wytrwa-nie
armii "Pomorze" w obsza
rze Bzury do czasu ukończę
nia bitwy Południowa flanka
grupy operacyjnej Knolla
musiała być ubezpieczona
Tymczasem armia "Pomorze"
nie mogła być pewna czy za- -
'ii'ft'"- - WiV:S
WIMKBsSSBmSSSSSĘBBKa HHHHwMHByRlMH
podnóża klasztoru 00 Benedyktynów na Monte Cas&ino
ińłitl rWkhaiKTWitBZAU
i w m% mmi
stwierdzić że' powzięta przez1
naród polski decyzja przyję-cia
walki z Niemcami była
decyzją właściwą 'Popraw-ność
tej decyzji jest wśród
Polaków poza dyskusją
Mówiąc o poprawności de-cyzji
mamy na myśli także
ówczesne powiązania sojusz-nicz- e
Polski wśród których
była Wielka Brytania i Fran-cja
nie było Związku Sowie
ckiego Oczywiście byłoby'Ie-pie- j
gdybyśmy mieli wów-czas
i Związek Sowiecki po
swej stronie Jednakże' ceną
którą należałoby wówczas za-płacić
za sojusz z Sowietami
było odstąpienie Rosji poło-wy
polskiego obszaru państ-wowego
po Bug i San
Po takiej operacji Polska
byłaby tak samo niezdolna
materialnie i moralnie do o-po- ru wobec Niemcowi jak
niezdolna była Czechosłowa-cja
po operacji monachij-skiej
Cena ta była więc nic
do przyjęcia
Decydując się na podjęcie
walki z Niemcami wiedzieli-śmy
wszyscy że będzie to
walka na śmierć i życic o byt
lub niebyt narodu polskiego
chociaż nie mogliśmy prze-widzieć
tego bezmiaru nikf
czemności' i okrucieństwa'
które Niemcy W Polsce roz-winęli
Nie przypuszczaliśmy
także że Związek Sowiecki1
tak' dalece pójdzie w ślady'
caratu iż zawrze z Niemcami
układ o rozbiór Polski!
Bezcelowe byłoby Jednak
dziś rozpatrywanie jak po:
stąpilibyśmy gdybyśmy ź
góry wiedzieli o tym wszyst:
kim co nastąpi Pozostają
więc tylkó fakty i jede- n-nich
wniosek bezsporny: Pła-cą- c
za to straszliwie wysoką'
cenę Polska udowodniła swe
prawo do wolnego itniepodle- -
głego bytu Nie my jesteśmy(
dzisiaj dłużnikami świata
lecz świat jest naszym 'dłuż-- '
niklem
Niestety (jest to dłużnik
nie bardzo wypłacalny 'przy-- '
najmniej w tej chwili %
chwili obecnej pozóstajenam
tedy liczenie tylko nasa-- '
mych siebie! na solidarność
wobec wrogów i na ówin-stynk- t
zbiorowy któjydyktu- -
je narodowi właściwą posta-wę
w trudnych chwilach i ó%
-- kresach J"
Instynkt ten do tcj pory
okazał się niezawodnymi "to
pozwala nam patrzeć'w przy- -
szłość co('prawda nie'bez(ro'%
sko ale przecież z ufnością
"U
danie to wykonać potrafi a
odwrotnie jej sytuacja w
dniu 16' września wskazywa-ła
że armia ta będzie od-chodziła
ku północy! Tym ód-- '
chodzeniem już się' czuła za- -'
groźona 26 dp która 16
września właściwie nie nacie-rała
'Biorąc pod uwagę" "że
14 d p została przerwana
uderzeniem czołgów' oceni-łem
że bfcnsywnie''działać
mogły właściwie tylko'25li 17
d p A jednak obie dywizje
do Bzury nie dotarły
Gdy pobierałem swą decy?
zję położenie' 'straży tylnej
obu armii tj grup'Tokarzew-skieg- o
iSkotnickiego nie by-ło
mi w szczegółach znane!
Była wiadomość że grupa
Skotnickiego swym lewyin
skrzydłem już odchodziła na
wschód Bataliony Obrony
Narodowej' Tokarzcwskiego
dochodziły doiSannik Sądzł- - J™ 'v'c że położenie dobre
być nie mogło ale byłem zde
cydowany poświęcić' obie te
grupy aby tylko przysporzyć
siły tam gdzie1 chciałem od
nieść rozstrzygnięcie tft ńad
Bzurą £vv
Ważąc pro i contra możli:
wych decyzji — kontynuówa1
nia czy' przerwania (bitwy'
miałem na "względzie zadanie
otrzymane 15 września? tj!(
marszu na Warszawę1? Od
owej rozmowy telefonicznej
minęło już 11' dni' Sądziłem
że armie "Poznań" i "Póhio:
rze" są ciągle jeszcze 'pod
Warszawą 'potrzebne gdyż wi- -
docznie' armia' 'Łódź"' 'jest
rozbita a załogi WarszawyM
Modlina tak słaberżef"dbd
kfc&'k'ŁAjAf Jk4 i
-r-
-r-—r ~~ v v " "V mr y - --r
i
Ł
-- V V -- V V --V ł --v-
—
k ks W ł "V " -- V "ł -- - "V ł"
i
szans
:-
-t Ł1 'seffinfisasj 1
'
'
'
'
„
s
„ t
V
j
'
'
I
--Ł_ r -- r v-- w --w -- r
-
1
ŁTOmsari
mh
Łimm
im mi
iWtM £' gMiSESKl
uwawAi
Si
'KSai!
żadnej bardzo' potrzebnej tMlfkM
bardzo 'po- - jyfra
notrafiły ńa'm'?dać7 łl!M%]
Wirf lvrti a rlAtt A tnHini ł "_" W
kilkakrotnie? prpśiłemdój
gory zapewnione
#3
'Ilffl'
m uiiiTiuir-D-- r
IlŁi ii4-jyi)- _ Mfti cłC-1- n lU
IPllIkllll
FKMdmaurąMjM'ij&bVtói
hie'Dochodż"łłemł'd6 wnJósku!$tr?
--v%Amm$MPmm
fil
Iilif flfJ&fSfi Itfll l Wm
t r rivxiłi&j & i_' rjeTi§ £tI£M
Im LMi1i~ h?
BW W? PI
S-J-
" ł m ASt {- - LiftH Z tMm
R _"A ntfi mc- -- yt - wmm
mm Xr!W A4Ł-ł- i
s n ---
j iM
IfMil
W
Vi
tak "
i tak uproszonej'
mocy iiie fe
3-- łiw-vt- r
t ♦!
1