Zwilazkowiec Alliancer, June 20, 1969

              rfKfl
"iii —-- ™ "
4J "ZWIĄZKOWIEC" C7ERWIEC (June) piątek 90 - 1969
FEBATURfl
za Sic picrwwy iiuiiitł
anego przez Agencję
_
au- -
Ka w Polsce czasopismu
Uaczoncgo dla zagranicy
— irrnwn
lish Literaturę — "- -
Pnlonaise" Dwujezycic
elsko francuskie pismo za- -
ra artkuły o współczesnej
twórczości oa- -
:ie polskiej
a Iwaszkiewicza siuciiu-radiowyc- h
Stanisława ach
howiaka dramaiacn aibk- -
m 1 K1MI uu"vv---- v
ILściach historycznych Teo- -
parnickiego nsmo zawie- -
0niez hiłi-- - ' —
"kich nowości KSiązKOwycu
jografie wydawnictw i aroD-notat- ki
informacyjne o ży-literacki- m
w Polsce
ijjdawnictwo ameryKansKie
Ane publisners oa paru im
_ j iii monografii do- -
jeconjch kulturze literaturze
koni Polski Na najbliższy
zapowiedziane są: "Ignacy
jUki" Da ida Welsha "Hen- -
Sienkiewicz" Mieczysława
irfieleicza "Jan raranaow--
George Hanana Daniel
sh ogłosił ponadto rozpraw-Sienkiewic- z
versus Kraszew-Obsenation- s
on Novel Wri-- "
i przjgolowuje tłumacze- -
Lalki" Prusa
układem wydawnictwa "JJia- -
u" w Mińsku ukazał się al- -
Między tymi polami po
lecony Adamowi Mickiewiczo- - H j w szczególności miejscom
foych żjł Album zaopatrzo-Sjes- t
w tekst białoruski i pol--
zawiera przeszło 100 zajęć
lustracji Cieszy się on rze
wno WieiKim puwuuzemew
od licznych turystów którzy
prują "szlakami Mickiewicza"'
'Stefan ŻEROMSKI w Ukraiii- -
ij SSR" — to tytuł informa-- i
bibliograficznego wydane-prze- z
miejską bibliotekę li-[tur- y
obcej we Lwowie Bro-- a
zawiera szczegółowe ca- -
danum życia i twórczości
na i bibliografię jego dzieł
Hizielny rozdział poświęcono
aińskim przekładom utwo
r Żeromskiego
nakładem Polskiego Instytutu
iłowego w Stanach ukazała
bibliografia Bolesława Ta- -
bkiego "Pohsh Plays in Eng
Translation" Praca zawiera
tkie noty o autorach dane
ioszaee się do publikacji
ik w Polsce Anglii i USA
tanienia na scenach angiel-:- h
czv amerykańskich obsa- -
dekoracji
J Madison Wisc ukazał się
Myt "Four Contcmporary Po- -
Poets" z polsko-angielski- m
itern poezji Różewicza Śli
nka Grochowiaka i Harasy-Rucz- a
w tłumaczeniach Vic--K
Contowskiego
%' Kijowie ukazała się mono- - Sia "Bolesław Prus Twór-ść- "
Autorem Jest nieżyjący
badacz literatur słowian
ffh Uniwersytetu w Charko
P Werbyckyj
ZEKŁADY
JlsWslri "Pnoiin" Tnrlnll fI Różewicza Bułgarski — Mo-ta
Warneńska "Front w dżun- -
"Antologia współczesnej
H polskiej" — 210 utworów
itjckich 46 poetów żyjących
arłych którzy tworzyli po
bfojnie światowej Niemiecki
Monika Warneńska "Alarm
WOkowiskach" Rosyjski —
mm obszerny zbiór utworów
kiewicza w nakładzie 300
egzemplarzy drugie wyda- -
"Opowieści biblijnych" Ze- -
3 Kosirinwclr toffn- - wiprC7P
'ety Zechenter-Spławiński- ej
miesięczniku "Inostarannaja
eratura" Rumuński — "Sie- -
zegarków koDidoła Joachi- - Rbki" Gustawa Morcinka
"nice istnienia" Marii Rut- -
cz Słowacki — Alinv i
'lawa Centkiewio7Ów "Tiim
Przylądka Dobrej Nadziei"
icrski — "Antolneia nnezii
k'ej XX wieku"
EflTR
n$Ka firma wvr1numi''n
Pikowała w języku angiel- -
Pfacę Jerzego Grotów- -
"0 "Towarrls a Wnni-- thai
Jest to zbiór tekstów teo- -
anych i wywiadów udzie
"ch PPrrzzeezdmpoowlsękiegnoapisinasłcenPie----
ErO0k W STWaiMrii Pair
ENe Temkine przygotowuje BP? o Grotowsfcim
Ctlewizia fmn -- ! „'jt
111 Kobiet" Nałkowskie? w
adzie Jadwiei Ktilriih79n
0'styna Skuszanka reżyiero- - KP "k wam się podobał'
Ifgkspira w szwedzkim "Róga-- Teater'
eliminacjach niMnmrń
u_njion Dram T4Mi--lłffill w
w zachodnirt_ Ontario wybrano
zespół z Woodstock Ont który
odegrał "Tango" Sławomira
Mrożka Reżyserował John Pal-me- r W Ubiegłym roku "Tango"
było grane na 18 scenach euro-pejskich
m inn w Szwajcarii
i Niemczech Zachodnich
MUZYKA
Gościnne występy dyrygene
kie Stanisława Skrowaczewskie-g- o
z Filharmonią Nowojorską
zostały bardzo dodatnio ocenio
ne przez znanego krytyka Ir-ving- a
Kolodina który zaliczył
go do dyrygentów klasycznego
centralno-europejskieg- o typu
W Metropolitan Opera zade
biutowała w styczniu w roli
Donny Elwiry w operze Mozar-ta
"Don Giovanni" śpiewaczka
polskiego pochodzenia Teresa
Zylis-Gar- a Krytycy stwierdzili
że ma ona zarówno warunki
głosowo jak i zewnętrzne na to
by stać się godną spadkobier
czynią ostatniej wielkiej śpie-waczki-
w tej roli — Elizabet
Schwarzkopf Surowiej nato
miast oceniono ostatnie nagra
nia oper Ryszarda Straussa
stwierdzając wprawdzie że śpie-wa
dobrze niemniej nie może
konkurować z wielkimi poprzed
niczkami
Japońska firma "Nippon Co
lumbia" wydała komplet płyt
z nagraniami muzyki szopenow-skiej
w wykonaniu polskich
pianistów "Ars Polona" otrzy-mała
również zamówienie na
polskie nagrania dzieł wszyst-kich
Szopena od amerykańskiej
firmy "Hermitage" Kołysanka
Op 57 Szopena została nagrana
przez Stefana Aszkenazego 7
własnym słownym komentarzem
i dodaną do dwu 10-calowy- ch
płyt 150-stronico- wą książką za
wiera jącą tekst muzyczny i słow-wn- y
Płyty te zostały wydane
w ramach wydawnictwa "Ucze-nie
się od mistrzów" W Lenin-gradzie
przygotowano do druku
wydawnictwo "Szopen jakim go
słyszymy" O polskim kompozy-torze
pisze szereg twórców ro-syjskich
m in Dymitr Szosta-kowicz
włączono również wy-powiedzi
Paderewskiego Szy-manowskiego
Landowskiej i
Drzewieckiego
W Rosji odbędą się w maju
uroczyste koncerty dla uczczę
nia 150-te- j rocznicy urodzin
Stanisława Moniuszki Zapro-szeni
być mają polscy artyści
Ponadto w okresie tym nastąpi
otwarcie Muzeum Moniuszki w
Ubielu gdzie znajdował się
dom rodzinny Moniuszki i gdzie
X$&S&?Z&2
Miejscowi rybacy usiłowali
poćwiartować na części ol-brzymiego
nieznanego nauce
potwora morskiego którego
wyrzucił Ocean w pobliżu
wioski Tecolutia w Zatoce
Meksykańskiej Martwy po
twór ważył około 20 ton ma
21 metrów
Władze usiłują zabezpie-czyć
szczątki potwora a
uczeni biolodzy ustalić skąd
się wziął i sklasyfikować
Zanim sąsiednia firma naf-ciars-ka
dostarczy sprzętu do
przetransportowania potwora
przez bagna do miasta Tam-pic- o
przywiązano go linami
do powbijanych na wybrzeżu
pali
Potwór wygląda na olbrzy-mią
rybę o głowie szerokiej
27 i kości nosowej tejże dłu-gości
a szerokości 1 m Po
-
Minęło już sporo tygodni od
znalezienia na plaży w Zatoce
Meksykańskiej olbrzymiego dzi
woląga którego jedni okrzycze-li
dinozaurem a drudzy nie zna-nym
potworem z morskich głę-bin
Upłynął czas wystarczający
do zbadania sprawy i ogłosze-nia
sensacji zoologicznej jeśli
to rzeczywiście jest sensacją
Ale o tym głucho Wydaje się
że dziwoląg meksykański po
dzieli los australijskiego sprzed
lat coś dziesięciu którego ró
wnież fale wyrzuciły na brzeg
Australijski był zresztą ciekaw--sz- y
bo stanowił podobno kulę
okrytego skórą mięsa bez od
noży
To milczenie kusi felietonistę
do kpiny z łowców sensacji
którzy narpbili szumu wokół
znaleziska na plaży Ale" lepiej
się od tego wstrzymać bo a
nuż Łatwo się znaleźć w sy-tuacji
mieszczucha z anegdoty
który ujrazwszy w ZOO żyrafę
zawołał: "To nieprawda! Takich
zwierząt nie ma!" Doświadcze-nie
mówi że niekiedy dziwolą-gi
ukazują się rzeczywistością
jak kopalna ryba Latimeria
która złowiono żywą a P któ
rej z okazji irieksykańskiegóJ
znaleziska przypomniano
_
Albo
jak okapi na początku obecne
"ae na nierws7imiUc wiłiiWia? wyśmiewano po- -
'został wzniesiony jego pomnik- -
obelisk
Na ogłoszonym w Nowym
Jorku przez The Center of the
Creative and Performing Arts
oraz The State University mię-dzynarodowym
konkursie na
kwartet perkursyjny jedyną na-grodę
przyznano Ryszardowi
Kw iatkowskiemu
Lubuski Zespół Pieśni i Tań-ca
kierowany przez Krystynę
Ińczyk zdobył I miejsce na Mię-dzynarodowym
Festiwalu Folk-lorystycznym
w Holandii Ze
spół otrzymał szereg propozycji
na torunee po krajach Europy
Zachodniej i USA
Ubiegłego lata opera poznań-ska
występowała gościnnie we
Włoszech wystawiając m in
"Straszny dwór" Moniuszki
"Wariacje 4 4" Wożniaka i
"Stabat Mater" Szymanowskie
go Inne występy zagraniczne:
Orkiestra Kameralna Filharmo
nu Narodowej na Olimpiadzie
Kulturalnej Meksjk 1968 w
Panamie i Kolumbii w Niem
czech wschodnich W Wilnie
ogromnym powodzeniem cieszy-ły
się występy Orkiestry Sym
fonicznej Filharmonii Krakow-skiej
która wykonała utwory
polskie XIX i XX wieku Kwin-tet
warszawski odbył późną je-sienią
sześciotygodniowe tournee
po Anglii i Irlandii Zespół mu-zyczny
poznańskiej rozgłośni
Polskiego Radia odbył trzecie
tournee po ZSRR Wielkim po-wodzeniem
cieszył się występ
chóru i orkiestry warszawskiej
Państwowej Podstawowej Szko-ły
Muzycznej im E Młynar
skiego na VIII Kongresie Mię-dzynarodowego
Stowarzyszenia
Wychowania Muzycznego w Di-jon
koncert został nagrany
przez Radio paryskie telewizja
nadała godzinną transmisję z
występu a delegacje USA An
glii Francji i Finlandii prosiły
o udostępnienie nut objętych
repertuarem utworów — kom
pozycji Bacewiczówny Fotka
Lutosławskiego Łuciuka Maksy-miuka
i Penherskiego Skrzy-pek
Konstanty Kulka koncerto-wał
w Niemczech zachodnich
i Kanadzie w Belgii — Hanna
i Piotr Lachert (skrzypce i for-tepian)
którzy wykonali szereg
kompozycji polskich od XVIII
wieku do muzyki współczesnej
śpiewaczka operowa Małgorzata
Kowalska rozpoczęła pobyt w
Jugosławii jako stypendystka
rządu jugosłowiańskiego po de-biucie
w "Don Carlosie" zosta-ła
primadonną Teatru Narodo
wego w Nowym Sadzie
Na festiwalu artystycznym w
dobne do słoniowych kły wy-stają
z różnych części jego
korpusu a oczy są wielkości
lamp dużego samochodu
Rybacy poobcinali kawałki
głowy i wydłubali oczy po
twora Policja poszukuje ich
we wsi
Naukowiec Instytutu Biolo-gii
w Tampico Sergio Garcia
orzekł że potwór może być
egzemplarzem jakiegoś nie-znanego
zwierzęcia morskie
go albo ryby głębinowej do-tychczas
nieznanej
Według innej teorii po
twór był przez dziesiątki ty-sięcy
lat zamrożony w górze
lodowej która pękła i po
płynęła na południe po czym
Ocean wyrzucił trupa na
brzeg
Tysiące ludzi przyjeżdża sa-mochodami
obejrzeć tajem-nicze
monstrum
dróżników którzy twierdzili że
w gęstej dżungli żyje antylopa
i kładzono między bajki opo-wieści
Pigmejów — a w końcu
w londyńskim ZOO pojawił się
egzemplarz okapi
Wydaje się że meksykański
potwór jest bliskim krewnym
węża morskiego (który zresztą
od czasu gdy z mórz zniknęły
żaglowce pojawia się coraz rza-dziej)
potwora z Loch Ness
(ostatnio przy pomocy sonaru
odkryto podobno trzy ich eg
zemplarze na dnie sławnego je-ziora)
czy himalajskiego czło-wieka
śniegu "Yeti" poszuki-wanego
przez wiele specjalnych
wypraw Chciałbym mieć tyle
pieniędzy ile na tych istotach
zarobili rysownicy pism humo-rystycznych!
Ale nie przesą-dzajmy
sprawy i cierpliwie cze-kajmy
aż zoologowie wydadzą
werdykt ostateczny
Przy tej okazji warto zwró-cić
uwagę na pewną cechę na-szej
umysłów ości która się tu
wyraźnie ujawnia Jesteśmy
przekonani że potwór na plaży
budzi tak wielkie zainteresowa-nie
dlatego że wnosi coś nowe-go
do naszej wiedzy o faunie
Ziemi I chyba się mylimy Bo
okazuje się że na sensacje z
własnego podwórka prawie nie
zwracamy uwagi z-atoz-my
u-- 1
'' y~°mmmm
Palermo (grudzień ubiegłego' ro
ku) wykonano po raz pierwszy
szereg polskich utworów m in
Juliusza Łuciuka "Passacaglia"
na fortepian oraz — prawyko-nanie
światowe "Kwartetu smycz
kowego" Bolesława Schaeffe-ra
Notatki i recenzje z wy-konań
utworów polskich znaj-dujemy
coraz częściej w prasie
amerykańskiej Słanisfaw Skro-waczews- ki
We wspomnianych
poprzednio występach ż Filhar-monią
Nowojorską dyrygował
Drugą Symfonią Karola Szyma-nowskiego
i Muzyką Pogrzebo-wą
Witolda Lutosławskiego Or-kiestra
filadelfijska pod dyrek-cją
Eugene Ormandy wykonała
w Nowym Jorku "Tren pamięci
ofiar Hiroszymy" Pendereckie-go
który "aczkolwiek wybitnie
znany z szeregu nagrań rzadko
brzmiał tak przejmująco jak
tym razem (Irving Kolodin)
Tenże krytyk omawiając jesien-ny
festiwal muzyczny w Mont-reu- x
w Szwajcarii wymienił
z zainteresowaniem wykonanie
"Continuum" Kazimierza Seroc-kiego
W czasie festiwalu taneczne-go
w Lee Mass wykonana zo-stała
światowa premiera baletu
"Pieśni" do muzyki Tadeusza
Bairda ze słowami Małgorzaty
Hillar — jest to "liryczny ta-niec
sześciu dziewcząt () od-znaczający
się kobiecą delikat
nością a jedrwześnie nie po
zbawiony architektonicznej siły
jaką znajdujemy w klasycznych
chórach greckich" (Walter Ter--
ry w "Saturday Review") Ró
wnież światową premierą były
"Wspomnienia" tegoż kompozy-tora
w choreografii Anny So-kołów
w bTóoklynskiej Akade-mii
Muzyki w czasie tego sa
mego festiwalu wykonano balet
"Wtajemniczony" Grażyny Ba
cew icz
Radio kanadyjskie również
nie pomija muzyki polskiej '—
mówimy oczywiście o CBC Pod
koniec lata nadano "Straszny
dwór" Moniuszki w wykonaniu
Opery Poznańskiej Przez sze-reg
miesięcy co środę nadawa-no
wczesnym wieczorem pól
godziny muzyki fortepianowej
w wykonaniu Artura Rubin
steina oczywiście usłyszeliśmy
wiele utworów Szopena Utwory
Pendereckiego Bairda Seroc-kiego
(wspaniała "Niobe" z
ostatniej Jesieni Warszawskiej)
były wielokrotnie grane w ra
mach sobotnich "nowych na-grań"
(FM — 4-- a popołudniu)
bądź na audycjach muzyki współ-czesnej
z komentarzem Harry
Somersa
Zarówno na programach CBC
jak i paru stacji amerykańskich
nadających muzykę klasyczną
na FM słyszymy coraz częściej
nazwiska polskich dyrygentów
wet że dziwoląg na plaży jest
zwierzęciem z minionych epok
geologicznych które zakonser-wowało
się w jakimś lodowcu
a gdy odłam lodowca spadł do
morza po stopieniu lodu zosta-ło
wyrzucone na brzeg Byłby
to fakt mniej dziwny niż ten
żo do niedawna nie wiedzie-liśmy
w jaki sposób najpospo-litsza
z pospolitych zajęczyca
opiekuje się swym potomstwem
A naprawdę nie wiedzieliśmy
— krążyły na ten temat różne
sprzeczne opinie urabiane na
podstawie przypadkowych ob-serwacji
i dopiero w ostatnich
latach zoologowie 'zdołali to
wyjaśnić
Otóż zajęczyca nio zalicza się
do troskliwych matek Nie przy-gotowuje
ładnego najprymi
tywniejszego nawet gniazda:
młode zajączki rodzą się na go-łej
ziemi matka zaraz je opusz-cza
Pojawia się przy nich rzad-ko
i tylko po to aby je nakar-mić
(dawniej sądzono że zaję
czyce karmią nie własne lecz
przypadkowo spotkane małe)
Ale nie dochodzi do miejsca w
którym leżą same jak sieroty
Zatrzymuje się w pewnej odle-głości
i przywabia je kłapiąc
uszami a po nakarmieniu zni-ka
Nie potępiajmy jednak zbyt
pochopnie wyrodnej matki Jej
zachowanie jest wcale niegłu
pie Młode zajączki przy swej
barwie ochronnej są praktycz
nie niezauważalne Więc dra
pieżnik nie może ich znaleźć
chyba żeby przypadkowo na nio
nadepnął Zając dorosły nato
miast wydziela woń a więc dra-pieżnik
mógłby po śladzie mat-ki
znaleźć młode Porzucenie
zajączków przez matkę i owo
przywabianie do karmienia
okazuje się więc środkiem za
bezpieczającym bezradne ma-leństwa
Gotów się jestem założyć że
na stu Judzi którzy pasjonują
się meksykańskim dziwolągiem
— 99 nie wie nawet w jaki
sposób odżywiają 'se zające
sądząc ie po prostu chrupią
trawę oziminę itp Tymcża
sem Ale tu mała dygresja
Czytelnikom którzy mają zwy-czaj
czytać gazetę przy stole
radzę przerwać lekturę do
skończenia posiłku przestrzegł
"Wisłoki" i "RÓwiki" — aczkol-wiek
postępy w wymowie pol
skiej są zadziwiające "c" nieod-miennie
ginie jako wręcz nie-potrzebne
Kończąc "Polonica" muzyczne
wesołą nutą podajemy dwie za-notowane
wypowiedzi radiowe
Speaker zapowiada utwór "kom-pozytora
o którym nigdy dotąd
nie słyszałem" (a szkoda — na-sza
uwaga): P-a-n- u-f--i-k poda-je
litera po literze wymawia
jąc zresztą potym całość popro
wnie dla sprawiedliwości dodać
trzeba że po tym wstępie na-stąpił
długi i dokładny komen-tarz
na temat twórczości Panuf-nika
Leslie Malhanyi omawia
jąc na CBC nowe nagranie Im-piomp- tu
No 4 Szopena przez
Williama Kempfa westchną!:
" ale gdzie jest serce gdzie
jest dusza jaftby wam smako
wała polska kiełbasa spreparo
sana w Monachium?"
Potwór morski w Meksyku
FILM
W pierwszym półroczu ubie
głego roku Polska sprzedała 57
filmów fabularnych i 263 krót-kometrażo-we
głównie animowa
ne Nowym rynkiem zbytu jest
Republika Gwinejska
Filmy polskie były wystawia-ne
na różnych festiwalach za
granicznych — w Hiszpanii w
Tokio w Brukseli Rzymie No
wym Jorku Edynburgu i szere-gu
miast sowieckich 35 krótko
i średniometrażowych prac fil
mówców polskich zaprezentowa-no
w Rzymie podczas przeglądu
polskich filmów o tematyce
kulturalnej i oświatowej W lu-tym
Klub Filmowy uniwersyte-tu
w Meksyku zorganizował
przegląd filmów polskich i krót
kometrażówek W auli uczelni
urządzono wystawę polskiego
plakatu filmowego
Na-I- V Międzynarodowym Fe-stiwalu
Filmowym w Chicago
Franciszek Pieczka zdobył na-grodę
jako najlepszy aktor za
rolę w filmie "żywot Mateusza"
W Leszczyńskiego Dyplom ho
norowy na X Międzynarodowym
Festiwalu Filmowym w Austra-lii
otrzymał Władysław Nehre
becki za "Piratów rzecznych"
W wydawanym w New Delhi
w języku angielskim tygodniku
"Link" ukazał się obszerny ar-tykuł
poświęcony polskiej kine-matografii
w okresie powojen-nym
Dwutygodnik "Sowietskij
Ekran" zamieścił publikację na
temat filmu Andrzeja Wajdy
"Wszystko na sprzedaż"
Głośny film Polańskiego "Ro
semary Baby" był kandydatom
do Oskara w klasie filmów
opartych na materiale powie
ściowym bądź scenicznym na
grody jednak nie dostał
szy mogę już powiedzieć że po
zjedzeniu swojej trawki zając
robi rzadką kupkę Po czym pa-łaszuje
ją ze smakiem i dopie-ro
trawi definitywnie
Warto dodać że nieznajo-mość
obyczajów zająca — naj-pospolitszej
naszej zwierzyny
— nie jest czymś wyjątkowym
Oto równio pospolity mieszka-niec
naszych pól — kuropatwa
Do niedawna nie orientowano
się w ogóle jak wielką rolę w
jej życiu jodgrywa miłość
Przekonano się o tym dopiero
wtedy gdy podjęto próby ho-dowli
Hodowcy ze zdumieniem
stwierdzili że nie wystarczy
umieścić razem kurkę z kogu-cikie- m
żeby z tego co wyni-kło
Przeciwnie najczęściej par-ka
zamiast się kochać — boczy
się na siebie Bo kuropatwy nie
robią tego bez miłości Parka
musi się poznać w większym
stadku dobrać pokochać i do-piero
wtedy decyduje się na
założenie rodziny która zresztą
ludzkiej rodzinie służyć by mo
gła za wzór wierności przywią-zania
troskliwości Dotyczy to
zwłaszcza tatusia
Kuropatwom chowanym do
biera się jaja żeby je wylęgać
w inkubatorze Kogutki szybko
zorientowały się w tej niecnej
machinacji człowieka i przystą
piły 66 "działania Gdy tylko
kurka zniosła jajko — kogutek
zabierał je i ukrywał przysypu
Jąc czym się dało Jaj nie moż
ńa byłoby w ogóle znaleźć gdy
by nie to że kogucik widząc
ćzłowieka-złódziej- a zaczynał po
dejrzewać że jajko już zostało
ukradzione Czym prędzej więc
biegł sprawdzić nie orientując
się że w ten sposób zdradza
kryjówkę
Sekrety zajęcy i kuropatw
ńie pasjonują nas tak jak oby-czaje
dinozaurów Ale wezwij
fny na pomoc logikę: to że nie-wiele
wiemy o dinozaurach
jest całkowicie uzasadnione bo
znamy je tylko ze szczątków'
natomiast nasza niewiedza o
obyczajach najpospolitszych mie-szkańców
pól jest nieuzasadnio-na
:' f
na i zdumiewająca
Warto jeszcze wspomnieć o
er
i
17" opornik — genialny a- - IV stronom który poruszył
Ziemię a zatrzymał Słońce
był poeta Jest to fakt sto-sunkowo
mało znany lecz
właściwie nie p'ovinien niko-jj- ó ani zaskakiwać ani dzi-wić
Kanonik fromborski był
przecież jednym z najwięk-szych
humanistów jakich wy-dala
epoka Odrodzenia Jak-że
szerokie były jego zainte-resowania!
Zapisał sie w hi-storii
jako wybitny matema-tyk
i ekonomista prawnik i
lekarz teolog i znawca sta-rożytnego
świata filozof i
budowniczy Ani jeden z pol-skich
humanistów nic wyłą-czając
Marcina Kromera
(1512—1589) nie dorówny-wał
mu wszechstronnością ta-lentu
Nie ma więc w tym nic
dziwnego że był także poetą
skoro zgodnie z ówcześnie
panującymi obyczajami uczył
się sztuki poetyckiej nie tyl-ko
w toruńskiej szkole św
Jana lecz także i później
gdy klasyczna łacińska poe-zja
laicka stała się odkry-ciem
objawieniem i zwycię- z
sko wyparła skostniałe za-krzepie
formy średniowiecz-ne
Kopernik przyjaźnił się z
biskupem dyplomatą i poetą
Janem Dantyszkiem ( 1485 —
—1548) który uczył się sztu-ki
pisania wierszy u krakow-skiego
mistrza i poety Pawła
z Krosna Pozostawał też Ko-pernik
w kręgu oddziaływa-nia
niedalekiego polskiego
Elbląga gdzie w owym cza-sie
poważnie rozpatrywano
projekt założenia akademii- -
-- studium generalnego A wuj
Kopernika — biskup Wa-czenro- de
sam służył poetyc-kiej
muzie i swojego sio-strzeńca
a zarazem kanoni-ka
niechybnie do naśladow-nictwa
zachęcał
Studia przyszłego uczone-go
na włoskim uniwersytecie
w Padwie przypadły na okres
niezwykłego rozwoju nauk
humanistycznych w tamtej-szym
środowisku Z entuzja-zmem
studiowano tam staro-żytną
literaturę klasyczną a
szczególnie grecką Sam Ko-pernik
był nie tylko latyni-st- ą
lecz także grecyslą Pis-mami
starożytnych klasyków
greckich interesował się już
na uniwersytecie w Krako-wie
Szukał w nich formuł
które by tłumaczyły struktu-rę
świata Naprawdę właśnie
zabrał się do przekładania
tekstów z greki na łacinę
która w owym czasie była JC'
zykiem międzynarodowym i
językiem warstw oświeco-nych
Wiele czasu strawił nad
&&H!
przypadku który tę dziwacz-noś- ć
podkreśla grubą krechą
Otóż wiadomość o znalezieniu
potwora morskiego na plaży w
Zatoce Meksykańskiej zbiegła
się w czasie z rejsem "Apolla"
Ta wyprawa kosmiczna uprzy-tamnia
nam że jesteśmy w
przededniu lądowania na Księ-życu
że wkroczyliśmy w fazę
bezpośredniego namacalnego po
znawania ciał niebieskich I w
tym właśnie momencie stwier
dzamy że nasza wiedza o włas-nej
planecie o zamieszkujących
ją istotach jest niekompletna
Zaczynamy poznawać kosmos
nie poznawszy jeszcze Ziemi
Bo choćby meksykański dziwo-ląg
okazał się po prostu zdech-łym
wielorybem o anormalnej
budowie — sam fakt że zoolo
gowie nic są w stanie zaprze-czyć
możliwości odkrycia nie
znanego dotychczas choć ol
brzvmicgo zwierzęcia — świad
czy o lukach w poznaniu ziem
skiej fauny
Skłania to do refleksji ogól
niejszej natury Okazuje się
że front badawczy którego li
nią człowiek wdziera się w
nieznane jest ukształtowany
bardzo dziwczanie Jedne jego
odcinki wysunięte są do przo-du
inne znajdują się daleko w
tyle Pełno w tej linii wyskc'
ków wyrw luk Rozległość wie-dzy
jaką już dysponujemy
przyprawia o "zawrót głowy ód
sukcesów" ale jednocześnie
możemy popaść w kompleks
niższości stwierdzając że nic
potrafimy odpowiedzieć sobie
na najprostsze i najbardziej
podstawowe pytania
Na naszej planecie ludzie ży-ją
na wszystkich znanych z hi-storii
poziomach cywilizacji: od
negroidów australijskich i nie-których
plemion Indian połud- -
niwo-amerykański- ch reprezenlu
jących pierwotne zbieractwo i
łowiectwo — do mieszkańców
rejonów zurbanizowanych i zin-dustrializowan-ych
Ale i my
przedstawiciele najwyższego po-ziomu
cywilizacyjnego wskutek
owej ńierównomierności frontu
poznawczego intelektualnie ży
jemy jednocześnie w wielu epo-kach
jakby nasza współczesność
była uplasowana nie wzdłuż
lecz poprzecnie w warstwach
historii
Zbigniew Siedlecki
u O- l- 3
antycznymi rękopisami a po
sługiwał się w tej pracy ła-cińskim
słownikiem Jana
Baptysty Chrestoniusa wy-danym
w roku 1500 w Modc-lii- e
jak również podręczni-kiem
gramatyki greckiej Teo'-dór- a
Gazy wydanym w roku
1495 w Wenecji
Swoją karierę literacka
rozpoczął więc Kopernik od
przełożenia dzjeła greckiego
przy ćzyńi wzorując się na
humanistach typu włoskiego
pieczętował się Apolinem
grającym na lirze Utwór
swojego przyjaciela Dan-tyszk- a
poprzedził własnym
epigramatem Jego greckie
przekłady do dziś dnia budzą
podziw hellenistów a ich te-matyka
bvła bardzo różnorod
na nie wyłączając nawet i
poezji miłosnej
twórczość lite-racka
Kopernika nie za
pisała się większą obfitością
w dziejach literatury Są to
raczej utwory drobne przy
czym nie odnaleziono ich
zbyt wiele Największą stawę
zdobył sobie poemat złożony
siedmiu hymnów a zatytu-łowany
"Siedem gwiazd"
Wbrew skojarzeniom które
wywołuje ten tytuł nie ma
on nic wspólnego z astrono
mią Jest to poemat poświę-cony
rozważaniom religij-nym
Siedem hymnów pisał
Kopernik pod wpływem —
jeśli chodzi o formę — łaciń-skiego
poety Horacego Pa-nuje
nawet opinia że poma-gał
mu w tym Dantyszek cze-go
jednakże nikt jeszcze w
sposób nieodparty nie do-wiódł
Nie ma to zresztą
istotnego znaczenia Owe
hymny odznaczają się wyjąt-kowym
pięknem i zapewnia-ją
Kopernikowi miejsce
wśród plejady nielicznych
zresztą poetów którzy wy-przedzili
Jana Kochanowskie-go
i zasiali wokół siebie kult
estetyki słowa na bardzo je-szcze
jałowej glebie sarmac-kiej
Poemat Kopernika nie u-zysk- ał
rozgłosu za jego życia
Dopiero w roku 1618 odna-lazł
go we Fromborku gorący
wielbiciel genialnego astro-noma
— profesor Akademii
Krakowskiej Jan Brożek i
właściwie on pierwszy przy-pisał
"Siedem gwiazd" wiel-kiemu
uczonemu
Kopernik napisał Swój poe-mat
prawdopodobnie pod ko-niec
życia Utwór jest pełen
filozoficznych refleksji wy
t-n-
-zn nn ii7nnnio nanr7Prinn- - '-- "-- "--- — ---- ":"-
konsekwentnie broni swobód
ducha i niezawisłości nauki
czemu Kopernik dał zresztą
wyraz w przedmowie do swo-jego
głównego dzieła-"D- e re-volutioni- bus orbium coeles-Uum- "
— "O obrotach ciał
niebieskich" oraz w liście do
papieża Pawła IIL
Pisał wiec Kopernik:
"Jeżeli przypadkiem znaj-da
się tacy lekkomyślni któ-rzy
nie obeznani z żadną czę-ścią
matematyki zechcą wsze-lako
o każdej sąd swój wy-dawać
powołując się na pew-ne
miejsce Pisma świętego
źle do tego celu naciągnięte
i ośmielą się dzieła moje ga- -
z
Był to jeden z tych ranków
Wszyscy się spieszyli — ja
mąż syn pies chciał wyjść a
teściowa była głodna Jeden z
tych ranków kiedy w "jedy-nej"
koszuli urwał się guzik
ria przodzie gdzłieś zapodzia-ły
się spinki i zabrakło pasty
do butów ł do zębów Wszy-scy
się spieszyli ale tylko ja
ganiałam Kiedy wreszcie
zziajana dobrnęłam do pocią-gu
oczywiście miejsca Biedzą-cego
nie było Dżentelmeni
pilnie czytali gazety w o
czach pasażerek było wyraźne
zadowolenie że one jednak
siedzą a długowłosy rodzaj
nijaki przypatrywał mi się
wręcz impertynencko Mia-łam
"ochotę nadepnąć komuś
na nogę Ale dałam spokój i
zaczęłam tylko zdrowo kląć w
myśli babki śufraźystkL
Co one nam narobiły?! Cze-go
im brakowało? Siedziały
wygodnie na fotelu ze stołe-czkiem
pod nogami i haftował-y1
na tamborku Bujda z
Równou-prawiał- y
co chciały i ile chcia-ły
Natomiast nie musiały
pracować zarobkowo" Chodzi
ły przy tym w aureoli tajem-niczości
świętości niewinno-ści
i słabości Nosiły także
długie suknie I przede wszy-stkim
było im ciepło
A mężczyźni mdleli albo u-daw- ali
że rndleli na widok
koniuszka bucika z co dopie-ro
kostki w białej pończoszce
Nawet piosenka przecież --
mówiła:
"Takiemu troszkę pokaż
lpaoń"czoDszzkiśę nosoinmyzasruakznietraktlóa-re
-- ledwie że zakrywają A
rezultat? Nie tylko żidćri
p@eto a $
nić i poUpiaćf 'oSwiadczamj
że o Jakich wcale nie 'dbam'
tak dalece że nawet ich są-dem
jako płochym gardzę''
Nie było nikogo w Polsce może i -- w całej Euro-pie
kto by„wówczas odważył r się powiedzieć źe prawdy
matematyczne mogą analizo-wać
tylko matematycy zo
nauka należy do specjali-stów
że o prawdach nauko-wych
wyrokuje nauka a nio
Pisnio Święte czy Objawie-nie-
W tych słowach Koper-nika
tkwi jego wielkość i
wiekopomna zasługa oswobo-dzenia
nauki z więzów' śred-niowiecznej
scholastyki za-sługa
zrehabilitowania wol-nej
myśli ludzkiej
Prof Ignacy Chrzanowski
nazwał Kopernika człowie-kiem
"animoliber" czyli
wolnego ducha i pisał żo
wśród jego współczesnych
tylko chyba sam AHdrzej
Frycz Modrzewski mógł się z
nini pod tym względem rów- - '
nać Zresztą zdaniem prot
Chrzanowskiego — z owych
siedmiu hymnów w sposób
jasny wynika że Kopernik
bynajmniej nie buntował się
przeciwko religii natomiast
żądał wyzwolenia nauki spod
dogmatów które hamowały
jej postęp i ćmiły jasne sądy
o zdarzeniach i odkryciach
Tak więc Kopernik u
schyłku życia swoją filozofię
syntetycznie wyłożył w poe-zji
w której zawarł myśli
wypowiadane wcześniej przy
innych okazjach i raczej pro-zą
Dodajmy tu na marginesie
żo Kopernik był nie tylko
poetą lecz także malarzem
Miał w tym kierunku wrodzo-ne
zdolności które rozwinął
podczas studiów we Wło-szech
Jego umiejętności pla-styczne
były mu zresztą po-mocne
w sporządzaniu wy-kresów
i rysunków przy
badaniach astronomicznych
Być może jednak zajmował
się sztuką malarską w czasie
studiów na wydziale prawa
w Bolonii w latach 1497—
— 1499 Być może nawet zapi-sał
się wówczas na fakultet
szliiki i zdobył tam tytuł ma-gistra
Nie znajduje to jed-nak
nigdzie potwierdzenia —
z wyjątkiem tylko jednego
starego kalendarza z roku
1501
Precz równouprawnieniem!
rów-nouprawnieniem
Podobnie jak scheda po
Koperniku-poeci- e również i
jego twórczość malarska nie
była bogata Wiadomo jed-nak
że namalował dwa auto-portrety
z odbicia w lustrze
W roku 1572 przewieziono' jo
z Fromborka do Strasburga
gdzie jeden z nich skopiował
Tomasz Stimmer na słynnym
tanitejszym zegarze astrono-micznym
Niestety oba te
autoportrety zaginęły w ta-jemniczych
okolicznościach
Wizerunek na zegarze w ći4:
gu wieków poddawano róż-nym
poprawkom wskutek
czego uległ zniekształceniom
niemniej jednak uchodzi na-dal
za najwierniejszą podo-biznę
człowieka który potę-gą
swojej myśli zatrzymał
Słońce i ruszył z posad Złe-mie- c
TAbEUŚZROJEK
mężczyzna nie mówi "trafia
la" ale w ogóle me zauważa
Przepraszam pomyłka Zau-waża
Zauważa jeżeli niesz-częsna
ofiara emancypacji po
całym dniu pracy po zrobie-niu
kolacji i zmyciu naczynia
nie wygląda dostatecznie
świeżo i zalotnie Bo przecież
wieczorem trzeba zamienić
się w wampa To także należy
do zajęć
Proszę babek czy prababek
— mani tego dość 'Chcę w
długiej sukni siedzieć na wy--
: godnym fotelu ze stołeczkiem
pod nogami 1 haftować Chcę
zemdleć rnająć za sobą kana-pę
1 chcę żeby ktoś podał ml
trzeźwiące sole Chcę' bezrad-nie
załamać ręce białe i ob-sunąć
się w czyjeś_ ramiona
Najwyższy czas żeby o tym
pomyśleć Bo mężczyźnl nie-wieścieją
Zaczęło się od dłu-gich
włosów i wysokich obca-sów
Teraz już doszli do blu-zeczek
z frylkami korali ifu-te- r
z nurków Jeszcze trochę
a zaczną się nam obsuwać w
ramiona Tego tylko brakowa-ło!
Jeżeli czas mi pozwoli 'za
łożę towarzystwo walki z e--
mancypacjąt „pod haSKnf:
"Proszę" ó stołeczek pod no-gi"!
' '„
wyobrażanrsoble panikę w
świecie męskim Wyóbrażaras
sobie jaknas będą prosić' że-- "
byśrny ''fównouprawrdały"
ścinanie trawy w ogrodziego-tow&ni- e
odnawianie tru&szka- -'
nia pracęr zarobkową żebyś-my
uprąwfałyto wszystko' co
nam wywalczyły babki -- su-uatyiuu
_- - f mr jezeu omnie c
łuje! rączki mant
J 3noocmś—cVca--#tl$ _ EĄrogaaaff
I'
l
mm