Zwilazkowiec Alliancer, June 30, 1972

              ITli v '' --?"ZWIĄZKOWItC" CZIRWIEC (Jun) piątek 30 - 972
Obsesja szybkości
może Czytelnik
uwagę na fakt że obecnie
prześladuje nas obsesja szbko-ści- ?
Wszystko co robimy cały
nasz postęp techniczny każdy
upływający dzień życia zawiera
w sobie czynnik szybkości jako
najważniejszy Szybkość i szyb-kość
na każdym wycinku życia
Pośpiech w udawaniu się do pra-- 1
cy pospiech w pracy pospiech
w powrocie do domu barJo
często pośpiech w spożywaniu
posiłków — w ogóle człowiek się
zawsze śpieszy a mimo to cią-gle
ma mniej i mniej wolnego
czasu
Wrzaskliwe reklamy na ekra-nach
telewizji pokasują nam ma-szyny
które dwa razy szjbciej
mają ścinać trawę niż dotych- -
czas produkowane nowo fabry--1
kowane pralki mają o wiele
szybciej prać bielizną ostatniej
produkcji auta mają większą
rozwijać szybkość ogłoszenia a-gen- cji
podróżniczych na pierw-szym
miejscu podkreślają szb-koś- ć
podróiowama w ich samo-lotach
itd itp Przykładów ta
kich możnaby tu setki prz to-czyć
Wogóle całe życie człowie-ka
nasycone jest czynnikiem
szybkości Nawet w wypadku
Wiadomości Montrealu
Federacja Dobroczynna
Lista nr 1
Następujące osoby prywat-ne
organizacje i firmy złożyły
cfiary na cele charytatywne
Fed Dóbr w ramach tzw
"Driv'u" w r 1972
$50 — Bank of Montreal
Head Office Montreal The
Royal Bank of Canada Head
Office Montreal p K Czop
$25 — S T Idziak Grocery
Dupuis Freres Lte Montreal
$20 — W J Kędzierski T
Toczyłowski
$10 — Dr Lydia Adamkie- -
' MASOWE MORDERSTWO
W restauracji Ben Ash w
centrum handlowym znajdu-jącym
się przy ulicy Cóte des
Neiges w Montrealu wynikła
strzelanina w czasie której
nieustalony dotychczas jesz-cze
definitywnie sprawca za-bił
na miejscu 4 osoby oraz
ciężko zranił piątą Zginęli: S
Nimcowicz 54 B Segal 18
A Alefragis 22 i S Moyrela-to- s
18 ranny zaś został straż-nik
P Dindzik 42
JAN ZAŚCIŃSKI
ADWOKAT
200 St James St W
Suitę 1000
MONTREAL 126 PQ
Ttl 844-816- 6
SkUp lublltrskl
CARON JEWELLERS
5043 Park Av Montraal Qu
Tal 2744922
Zegarki — Ptariclonkl — Obrei-- U lubna — Biżuteria — Upo- minki — Naprawi zegark6w
Mówimy pa paliku S7-- P
M Rubinstein QC
ADWOKAT I OBROŃCA
360 St James St W
Room 811
Montraal — Tal 849-211- 1
"4 --j
9-- P
bólu głowy można dziś połknąć
pigułkę która podobno szybciej
usunie ból niż stare "kogutki"
czy aspiryna Wszędzie i w każ-dym
segmencie życia słowo
"szybkość" jest ną pierwszym'
miejscu podkreślane
Prawdopodobnie w niedługim
czasie będziemy podróżować sł--
molotami które będą rozwijać
szybkość około trzech tysięcy
mil na godzinę A więc — w
normalnych porach dnia można
będzie zjeść śniadanie np w
Toronto a obiad w Warszawie
ce w przyszłości O czem tylko
W niedalekiej też przyszłości bę-dzie
mógł człowiek okrążać swa
żywicielką Ziemię vw około
dwóch godzinach czasu! v '
Człowiek musi rad wszystkim
zapanować Zazdrościł on kiedyś
ptakom fruwania i przez tysiące
lat kierował na nie swe inteli-gentne
oczy spekulując w swym
zawsze nienasyconym wiedzą i
chłonnym umyśle jakby to sa-memu
można się w przestwo-rzach
poruszać D71Ś może czło-wiek
"fruwać" o wiele szybciej
wyżej i dalej niż jakikolwiek
ptak Ryba też go zaintrygowała
i dziś człowiek posiada"łódź pod-wodną
o napędzie atomowym
wicz Dr O W Brzeski K
Brzeziński St Czetwertyński
S Koziński I Krzemiński M
Nawojski C M Ochman T
Partyka B Pasieczny Polska
Kasa Oszczędności A Poray-Wybranows- ki
T Sołowij
SPK Kolo nr 7 Montreal
J W Strzelecki M Taras Dr
M Turski (Belleville Ont) H
M Winiarski M Wojdan
prof B Zaborski M Zolotni-ck- i
(zamiast kwiatów na grób
śp Felicji Miskiewicz-Mat-wienko- )
$5 — Dr W Babiński E
Biernat Dr P Buckiewicz K
G Cichoń J Fijałkowski S
Fijałkowski K Grzegorek J
Guliński P Haliński B Jar-czews- ki
R P Jeżek Z Klink
J Kochel P Kopczyński L
Ligus K Muszyński A J
Ostrowiecki S A Pleszyński
(Lennowille) L Rachubiński
z
Ouebec zabiega pożyczkę
Rząd prowincji Quebec pro-wadzi
z bankami zagraniczny-mi
pertraktacje na temat uzy-skania
pożyczki w wysokości
TEXTIŁE EXP0RT
Sky krępolina zamsz i inne
atrakcyjne materiały
Ceny eksportowe — Dosko-nała
jakość — Wielki wybór
Wysyłamy paczki do Polski
gwarantowany przelicznik
200 zł za 1 dolara
TEXTILE EkPORT
112 St Paul Sf West
Room 405 4 piętro
Montreal Que Tel 844-692- 0
43-S-1- 05
Walter S BIELSKI LL L
ADWOKAT
Suitę 505
1117 Ste Catherine West
(róg Pccl St)
I Biuro: 849-8111- " wieczorem: 727-810- 2
1
31-- P
TADEUSZ KONBRAT BA llm
ADWOKAT
law Warna wa Kepernlka 11
Tal Biura: 842-550- 4 Miesik 6844532
„
60 St Jamaa St Watt pk46M — Montraal
ALFRED DALLAIRE INC
17 Kaplic Pogrzebowych w Montrealu
1 Kaplica w każda Dzielnicy
W potrzebie telefonować do głównego biura
270-31- 11
BADANIE OCZU
Dr Łorenzo P Ftmenu
OPTOMETRIST
GABINETY LEKARSKIE
6945 Christophe-Colom- b Room 204 t
Tel w dzień AV 8-67-
03 wieczorami RA 7-49- 57
Na telefoniczne zamówienie — każdego wieczoru
7227 Pie IX Blvd apt 6
VILLE ST MICHEL
Zapisz się na członka
Koła Przyjaciół
Fundacji im Wł Reymonta
coś o czem pisarz Juliusz Ver-n-e
marzył lata temu
N a podstawie dotyenczasowe- - go postępu człowieka moż
na z dużą dozą pewności przepo-wiedzieć
co będzie miało miejs-człowie- k
w przeszłości myślał i
marzył to już teraz posiada albo
jest w procesie osiągania W ok-resie
następnych dziesięciu lat
więcej będzie wydanych pienię-dzy
na różnego rodzaju doświa-dczenia
i eksperymenty w dzie-dzinie
technologii niż było wy-dane
w czasie minionych setek
lat Możemy więc bć pewni że
tak jak było na przestrzeni u-biegł- ych
kilkunastu lat lada
dzień dowiemy się o jakichś
fantastycznych i trudnych do
uwierzenia odkryciach czy osiąg-nięciach
naukowych no i że
czynnik szybkości będzie w nich
na pierwszym miejscu uwzględ-niony
Szybkość i szbkość na każ-dym
kroku codziennego życia a
nawet i podczas spaceru bo jak-że
liczni dziś ludzie uprawiają
tą przyjemność "spacerując" w
autach
Przez bardzo długie lata pozo-stawał
człowiek u podnóża góry
wiedzy i postępu — jego głów- -
S A Rod win M Rubinstein
QC S Rzemień M Schlos-berge- r
S Stefankiewicz W
A Stroński R Taras A Tar-nowski
H Twardowski J
Wolak W A Żbik ks K
Żuchowski (Detroit USA)
$4 — W Bromke
$3 — S Baryga S T Meis-sner
(Sherbrooke) S Miesz-kows- ki J Smak Fr Yasko-wic- h
(Wynyard Sask)
$2 — I Koziński E Kulik
J Mieszkowski T Mitrowski
W J Tyszewicz R Mundzia-kiewic- z
W Pipala Z Żółtow-ska
G Żółtowski Razem —
$591
Ofiary nawet minimalne
można wysyłać czekami lub
Money Order'ami wystawio
nymi na Canadian Polish
Welfare Federation Inc 57
Prince Arthur St East Mont
real 130 Que
Dziękujemy
Komitet Zbiórki
J Broda N Jabłońska
S M Zaleski '
około $30000000 która prze-znaczona
będzie na wydanie
emisji nowych bondów W
pierwszym rzędzie rozmowy
te prowadzone są z zachodnio-niemiecki- m bankiem West-deutsch- e
Landesbank Giro-zentral- e
Bondy te zostałyby wypusz-czone
na okres 15 lot i opro-centowane
w wysokości 65%
W sfinansowaniu tego prócz
wyżej wymienionego banku
wzięłyby udział: Commerz-ban- k
AG Orion Bank Ltd
Credit Lyonnais Banco di Ro-ma
Levesque Beaubien Inc
AE Ames & Co Ltd
NISZCZYCIELSKIE
TORNADO
Miejscowość Maniwaki li-cząca
7000 mieszkańców po-łożona
na obszarze prowincji
Quebec w odległości 70 mil
od Ottawy nawiedzona zosta-ła
przez katastrofalne torna-do
które dokonało olbrzy-mich
spustoszeń niszcząc w
pasie o szerokości 200 zale-dwie
stóp przeszło 20 domów
kilkanaście samochodów oraz
powodując śmierć 2 osób i po-ranienie
kilku innych Szkody
wynoszą 'przeszło $1000000
W kilku miejscach powstały
pożary wskutek zerwania
przewodów elektrycznych
Premier Bourassa oświad-czył
iż rząd prowincji przyj-dzie
z pomocą ofiarom tej
żywiołowej katastrofy
o
m aJmI %l&4bwi J
nym zajęciom była ciągła walka
o utrzymanie s!e przy życiu Po-cze- m
nieśmiało i 1 trudnościami
przez całe setki lat wspinał on
się wyżej i wyżej Niezbyt daw-no
temu znalazł aic człowiek na
szczycie tej góry i po jej dru-giej
stronie rozpoczął szybkie z-chodz- enie
w dół Obecnym pro-blemem
człowieka nie jest z
jaką szbkością może się poru-szać
ale jaką szybkość może wy-trzymać
Prawdopodobnie nie
znajdzie on granicy tolerancji
szybkości bo — jak dotychczas
— człowiek był zdolny do upo-rania
się z wszelkiego rodzaju
napotkanymi trudnościami i pio-blema- mi
Jak wiemy człowiek rozpoz-nał
już dobrze Ziemię i teraz
kieruje swe oczy w niebiosa
Ciekawość ludzka nie ma gra-nic
Gdziekolwiek tylko istnieje
tajemnica tam zaraz mózg czło-wieka
koncentruje się aby ją
poznać a na jakim polu zacznie
człowiek pracować na takim w
cześniej czy później powodzenit
osiąga Szybkość była i jest je
go problemem bo aby badać
nieznane przestrzenie ponad nim
się znajdujące musi pamiętać
człowiek o ograniczonym czasie
swego życia — i nad tym on
teraz pracuje Stwierdziła ju
człowiek że gdyby mógł pod-różować
z szybkością bliską szy-bkości
światła to pokonałbj
czas i mógłby się wówczas prze-nosić
w nieograniczone odległo-ści
od swej rodzinnej Ziemi
podczas kiedy wskazówki zega-ra
stałyby w miejscu czekając
na zakończenie podjętej przez
niego misji I
Gdzie bałtyckich wód
głębina
Tam się Polska
rozpoczyna
Wolna jak w
przestworzach ptak
Już wybiła jej godzina
Okręt żagle swe rozpina
Mknie w swobodny szlak!
R ozgoryczeni Szkoci ma- - wiają przekąsem: w
zapadłej dziurze zmieniają
ię tylko pogoda dni tygod'
nia i zmięte spódniczki Gra
ją tez na swoicn monoton
nych kobzach z rożnych oka-zji
dla rozrywki i humoru
Kraj ich jednak nie należy
do okolic smutnych sama
stolica Edynburg leży niemal
nad morzem a w swoje gra-nice
wlicza Szkocja granito-we
malownicze wyspy: Hy-brydy
Orkady i Szetlandy
Bezpośredni kontakt z prze-stworzami
Atlantyku nadaje
narodowi jakąś szorstkość
widzenia świata otwartość
na obce kultury i porty od-wagę
twardych wilków mor-skich
Osobiście spojrzenie na
morze urzeka mnie zawsze
rozmachem swobody tęskno-ty
za niewidocznym hory-zontem
słonym smakiem
przygody Uwielbiałem też w
Polsce wakacje nad Bałty-kiem
nasz długi brzeg od
świnoujścia do Braniewa
znam też doskonale i podoba
mi się jego kaszubska pra-dawna
nazwa — jantarowy
strąd Kąpielisko Między-zdroje
położone w Woliń-skim
Parku Narodowym zo-stało
stanowczo przereklamo-wane
Na deptakach i na pla-ży
mrowie ludu a zaczepiać
tam dziewczyny podczas mgły
jest taką łatwizną że nawet
Anglicy to potrafią Majesta-tem
gotyckiej fary i bachow-skim- i
koncertami urzeka na-tomiast
' Kamień Pomorski
Jakkolwiek miasto zostało po-ważnie
zniszczone podczas
wojny posiada przecież por-towe
zaułki tchnące nastro-'e- m
żeglowców z dawnej
Hanzy czy brygantynami
szwedzkimi z epoki Wazów
Urokiem ciszy sosnowych
lasków szmerem fai i pias-ku
na białych wydmach pod- -
Nasuwa się tu Jednak pyta-nie
— w jakim jeszcze celu
mógłby człowiek wykorzystać
tak fantastyczną szjbkość?
Jak wiemy z historii każde na polu wiedzy
i tzw rozwoju humanistycznego
było zawsze wykorzystywane
przez człowieka i dla jego egois-tycznych
celów Wynalazek pro-chu
był w krótkim czasie wyko-rzystany
na polach bitew gdy
człowiek zapoznał się lepiej z
chemią to wyprodukował gazy
trujące — gdy zbudował samo
lot to w pierwszym rzędzie
przeznaczł go do przewożenia
bomb — gdy otrzymał prawo
boru władz rządowych to w-br- ał Hitlera — gdy się znalazł
w ramach systemu politycznego
tzw socjalizmu to ustanowił taj-ną
policje a jako prawie dwu-tysięczny
w istnieniu chrześci-janin
zdobył się na budowę obo-zów
masowego mordowania
swych "bliźnich" i w akcji tej
stosował całą dostępną mu wie-dzę
—
Gdy kiedyś uwolni się czło-wiek
z obecnej obsesji szybkoś-ci
i będzie w stanie poruszać się
swobodnie w kosmosie to —
czy ograniczy on się tjlko do
badania absorbujących obecnie
jego mózg przestworzy czy też
oglądane dziś na ekranach woj
ny międzyplanetarne jako
"science fiction" staną się real-nymi?
A zatem szybkość? Nawet
trzy tysiące mil na godzinę jest
niczem Myśmy nawet jeszcze
nic zaczęli podróżować!
S BLICHARSKI
bijają serce — Dziwnów Po-biero- wo 'Niechoże Mrzeży-no
Jan Wiktor w powieści
"Okruchy Słoneczne" opisał
z wdziękiem Podhale mnie
jednak się zdaje że jeszcze
więcej słońca i jego okru-chów
zbiera sie na pomors-kich
ustroniach
Obojach morskich
statki do
portu mówi się że są to zna
ki na głębinach jak "Hym
ny" Kasprowicza były znaka-mi
głębi jego ducha Wiele
zresztą analogii kulturalnych
i ludzkich wiąże się z samot-nymi
przechadzkami po bał-tyckim
strądzie Latarnie
morskie w Kołobrzegu i w
Darłowie każą myśleć o przy-jaciołach
ludziach życzli-wych
1 dobrych jacy w za-wistnym
świecie podają czło-wiekowi
pomocną rękę Ali
for love or the world will
lost jak śpiewają marynarze
Rzeczy piękne są zwykle nie
Jantarowy strąd
użyteczne jak mie może nie Aha wypady
przecież sama praktycznosc
i konkret człowiekowi nie
wystarczą do ekonomii swe-go
życia musi wprowadzić
czasem nieco fantazji i baś-ni
wzruszenia i zadumy Za
zielonych swych lat wędro-wałem
pieszo plażami Ustki
i Łeby Karwii i Jastrzębiej
Góry Wysoki cliff morskie-go
brzegu porośnięty buka-mi
obłe głazy zlizane piesz-czotą
fal żółte kutry rybac-kie
nanortcie grały mi
arię Nadira z opery "Po-ławiacze
Pereł" Georgesa
Jaką serdeczną modlit-wą
do Brahmy żegnał swoją
Leilę cejloński żeglarz? Dla-tego
uśmiecham się teraz w
Kanadzie gdy słyszę opinię
ludzi dobrze zorientowanych:
The first of alf English ga-me- s
is making money Ow-szem
musimy się ubierać i
jeść ale i pomarzyć nam
wolno o zielonych stokach
Rozewia o śmiałej aż do
szaleństwa śmierci obroń-ców
Helu Oksywia i Wester-platte
Szekspirowski Hamlet
w trzecim akcie: Dobądź
miecza by uspokoić burzę
morza! Za polski akurat
Polish Airlines
1 1 1 7 St Catherine St Wart "
Montraal 110 Ouebec
Phone 8-?6- 74
NA WAKACJE CZY TEŻ W GOŚCI -L-ECIEĆ
LOTem JEST
Sieć połączeniowa "LOTU" daje nieograniczona
możliwości w poruszaniu się po Europie Nowoczesne
samoloty odrzutowe Polskich Linii Lotniczych "LOT"
zapewniają doskonałą atmosferę wyśmienite posiłki
jak i sprawną obsługę Planując podróż do Polski czy
też innego kraju Europy korzystajcie z dogodnych
połączeń ze stolicami jak i wieloma miastami
europejskimi i Bliskiego Wschodu — jakie oferują
Polskie Linie Lotnicze "LOT zarówno w powietrzu
jak i na lądzie
Rezerwacji mjejsc w samolotach "LOTU"
dokonać można przez każdego Podróży 5
lub % najbliższym biurze AIR-CANAD- A @ LOT
NAJPROŚCIEJ!
29-- P
Granitowe dzieje
OdżyłaPowmiencikaideGarunwaldz-kiego
w Krakowie warto za-tem
przypomnieć jego histo-rię
i głównych aktorów wyda-rzeń
sprzed lat 62 kiedy to
w piątek 15 lipca 1910 odsło-nił
ten pomnik ówczesny pre-zydent
dr Juliusz Leo
w asyście fundatora — Igna-cego
Paderewskiego i twórcy
— Antonieeo Wiwulskiego
rzeźbiarza i architekta
"Pierwsza myśl (o wzniesieniu
pomnika) — mówił Paderew
ski w wywiadzie dla krakow
skiego "Czasu"' — powstała
we mnie dawno będzie temu
30 lat"
Kim był twórca pomnika —
Antoni Wiwulski? Urodził się
w Rosji w 1877 r a wiec w
chwili odsłonięcia pomnika
miał zaledwie 33 lata Studia
odbył w Wiedniu i Paryżu W
Paryżu też "w zacnym domu
j Władyslawowstwa Mickiewi
czów" — poznał go Paderew-ski
Jak zanotował współczesny
dziennikarz Wiwulski — to
"średniego wzrostu blondyn
szczupły" — "młody artysta
przj pominą paryskie podobiz-ny
Wyspiańskiego" — "pusz-czona
na łaskę losów broda i
wąsy ta sama niesforność
czupryny i wzrok patrzący
poza przedmiot na który pa-trzą
oczy"
Sam Wiwulski w wywiadzie
prasowym w dniu 1 7 1910
miecz poświęcony wodą Bał-tyku
konali Obrońcy Poczty
Gdańskiej więźniowie Stutt-hof- u
ofiary Śzpręgowskiego
Lasku pod Wejherowem
Znam te wszystkie fakty z
autopsji i ze skurczów włas-nego
serca
rumianą drogą
tysiącami krzaków doj-rzewającej
jarzębiny jecha-łem
motocyklem przez Ka-dyn- y
Tolmicko Fromborg
aż po Krynicę Morską Krai-na
to niskopiennych wierzb
wiekowych dębów przystani
i polskich obłoków From-borsk- a
katedra stoi na wyso-kiej
skarpie buntowniczy
Marcin Luther napisał kie-dyś
o Mikołaju Koperniku:
Ludzie dają posłuch samo-zwańczem- u
astrologowi któ-ry
stara się wykazać że obra-ca
się ziemia lecz nie niebo
Minęły te spory zwyciężyła
prawda Lecz przechadzki śla-dem
wielkich ludzi i wiecz-nego
morza ciągle budzą u-czu- cia
podziwu
Wiew dojrzały wiek męski
w nadmorski plener ale
wszystkie rzeczy na świecie
I są trudne zanim staną się ła
twe z przyzwyczajenia z ko-nieczności
pełniejszego odde-chu
ze wzruszenia dla natu-ry
Utrudzony wędrówką wo-jenną
Ksenofont poprzez
wieki woła na kartach swej
Anabazy: Talassa! Talassa!
gdy ujrzał Morze Czarne naj-bliższą
drogę do helleńskiej
ojczyzny Podobny nastrój w
artystycznej formie wyraził
poeta angielski B Procter
Zachwyca go błękit morza je-go
świeżość i wolność Niech-że
ta strofa zakończy nasze
rozważania biegnące wzdłuż
jantarowego strądu: The sea!
The sea! The open sea! The
blue the fresh the ever
free
Mieczysław Szioej
MIESIĘCZNIK
KULTURA
Numer 5 — maj 1972 r
zawiera min następujące po- - zjeje:
Józef Czapski: Na marginesie
wystawy Cicślewicza
Czesław Miłosz: Zapisane
wczesnym rankiem
Gustaw Herling - Grudziński:
Dziennik pisany nocą
Alicja Iwańska: Pod barykadą
Juliusz Mieroszewski: "Kula-we
kaczki" i "święte krowy"
E Zagięli: Litwini
Adam Kruczek: W sowieckiej
Bogdan Mieczkowski: Rocznik
Statystyczny 1971
Józef Gidyński: Turyści za-graniczni
w PRL a prze-stępstwa
skarbowe
Gen Wacław Stachiewicz:
Marszałek śmigły
W Arkuszu Poetyckim
wiersze Tadeusza Chabrów- -
skiego
Książki omawiają: M Broń-ski
Maria Czapska Kazi-mierz
Sowiński Bogdan Mie-czkowski
i AS
Ponadto w numerze Wyda-rzenia
miesiąca komunikaty
Listy do Redakcji
Numer objętości 160 stron
Cena pojedynczego
egzemplarza $150
Do nabycia w księgarni
"Związkowca"
Na składzie' również niektó-re
numery poprzednie jak i
pojedyncze numery "Zeszy-tów
Historycznych"
mawiat i klęski już pozwa
poetycka John Ruskin na tak swobodne
cud-ną
Bi-zeta
wo-'- a
(51
Agenta
miasta
może
prasie
mówił: "W Morges robiłem
pierwszy projekt Poniecha-łem
go Po powrocie z Morges
do Paryża wziąłem sie do
wtórnego projektu nieco
zmienionego w idei — i zmie-nionego
w wymiarach Był on
już wysoki na 2 ni W sty-czniu
1909 przyjechał do
mnie I J Paderewski — do
Paryża obejrzał skończony
model zapewne mu się spo-dobał
bo powiedział mi: wiec
dobrze niech pan teraz lepi
modele w takiej wielkości w
akiej mają stanąć na pomni- -
i ku a koszta pomnika ja biorę
Ina siebie" Rozmowa ta od- -
była się w pracowni Wiwul-skiego
w Paryżu dnia 11 sty-cznia
1909
Dalej mówił Wiwulski:
"Twarz Jagiełły modelowałem
według maski zdjętej z sarko-fagu
wawelskiego a nadesła-nej
mi do Paryża dzięki
uprzejmości i staraniom prof
Czermanka" Należy zazna-czyć
że w pracy rzeźbiarskiej
pomagali Wiwulskiemu dwaj
inni artyści: Balzukiewicz i
Black I jeszcze oddaje głos
Wiwulskiemu który tak mó-- v
ii na dwa tygodnie przed od-słonięciem
swego dzieła: "15
lipca minie właśnie 2 lata od
dnia mego pamiętnego przy-jazdu
do Morges do pp Pa- -
derewskich Gdy mnie Pade
rewski w swoim Morges w
sierpniu 1908 zapytał czy nie
nęciłaby mnie myśl postawie-nia
pomnika Jagiełły uważa-łem
to pytanie za zwrot kon-wersacji
Zdziwiłem sie gdy
nazajutrz Paderewski kazał
oranżerię w Morges przera-biać
na pracownię"
W r 1910 — co jest rzeczą
charakterystyczną — ówczes-na
prasa galicyjska dosyć ską-po
informowała o obchodzie
Grunwaldu i o samym pom-niku
Tak np krakowski
"Czas" pierwszą wzmiankę o
mających nastąpić uroczysto-ściach
umieszcza dopiero w nr
275 z datą 20 czerwca 1910
dowiadujemy sie min że
obradujące we Lwowie wła-dze
Stronnictwa Narodowo-Demokratyczneg- o
uchwaliły
"nacisk kłaść nie tyle na zjazd
w Krakowie ile na obchody
po wsiach i miasteczkach"
Zapowiedziane unraocdzzyiesńtoś1c5i
grunwaldzkie w Krakowie od-biły
się szerokim echem w ca-łym
świecie W Paryżu w sali
Towarzystwa francusko-pol-skiee- o
odbył sie uroczysty
obchód w dniu 6 lipca Prasa
obca powitała obchód różnie
niemiecka — z małymi wy-jątkami
— atakami na Pol
skę
Na samą uroczystość odsło-nięcia
pomnika zjechało bar-dzo
wielu dziennikarzy zza
granicy Przybyły liczne dele-gacje
z Francji i Stanów Zje-dnoczonych
przede wszyst-kim
zaś liczne poczty chlop-Łki- e
ze wszystkich zaborów
Nie przjbył — z powodu
choroby — twórca "Krzyża-ków"
Henryk Sienkiewicz
Nadesłał on list na ręce pre-zydenta
miasta W zakończe-niu
tego listu czytamy: "Łącze
sie z powszechną duszą pol-ska
która w skupieniu i w po-wadze
godnej jej majestatu
czerpie z przeszłości nadzieje
na przyszłość i wtedy silniej
niż kiedykolwiek odczuwa
własną nieśmiertelność I oto
jestem z Wami pod tymi sa-mymi
znakami Orła i Pogoni
które powiewały pod Grun-waldem
Henryk Sienkie-wicz"
Jaki był pomnik? Starsi
krakowianie pamiętają go do-brze
Młodzi go nie widzieli i
dlatego godzi sie podać naj-bardziej
charakterystyczne ce-'h- y
A więc cokół wysoki na
125 m z granitu czerwono-niebieskieg- o
U podstawy
miał kształt prostokąta o wy-miarach
11 x 12 m — zwęża-jący
się ku górze Ważył 300
ton Na szczycie pomnik króla
Jagiełły na koniu Król miał
na głowie koronę Koń pol-skiej
rasy z krótką szyją Za-rzucali
niektórzy krytycy że
postać Jagiełły jest zbyt
rzczupła w stosunku do konia
— ale zapominali że król był
rzeczywiście bardzo niskiego
wzrostu a konia miał zapew-ne
pod Grunwaldem potężne-go
A jaki był sam przebieg
uroczystości grunwaldzkich?
gnący Paderewski przyje-chał
J do Krakowa z żoną
pociągiem dnia 11 lipca o
codz 2018 i zamieszkał w
"Grand Hotelu" Zjazd na
uroczystości był olbrzymi Po-nieważ
15 lipca 1910 wypadł
w piątek przeto tzw Komitet
Krajowy zwrócił sie do ordy
nariatu książeco-biskupieg- o w'
Krakowie o udzielenie na ow
piątek dyspensy od postu i
1 dyspensę tę otrzymał ("Czas"
w f rW±sMa 1SAŚŚ&SAZ -ft-~-- ft--ł--n
NR 53
— nr 305 z 87) Dzień 15
lipca był pogodny ale nie
upalny a na niebie przepły-wały
niekiedy ciężkie chmu-ry
które przesłaniały słońce
Około godz 1130 — po na-bożeństwie
w kościele Maria-ckim
— nieprzebrane tłumy
zgromadziły sie wokół placu
Matejki pod Barbakanem u
wylotu ulicy św Filipa i dzi-siejszej
Paderewskiego W ok-nach
Akademii Sztuk Pięk- -
nych a także na dachach do- -
mow sąsiednich ulic — całe
masy ludzi Okna w ASP były
wykupione uprzednio a wstę-py
drogie: po 6 4 3 i 2
korony
Wokół pomnika stały trybu-ny
honorowe udrapowane
barwami Krakowa tj bialo-niebiesk- o
Przy pomniku wko-pano
wysokie maszty z her-bami
Polski Litwy' i Rusi
Frzy samym cokole stanęły
grupy regionalne — dziewczę-ta
z Kujaw z Albigowej gó-rale
i krakowiacy — wszyscy
w strojach ludowych a także
grupa Węgrów w strojach na-rodowych
trybuny mówców pierw-szy
Z przemówił krótko
marszałek krajowy Stanisław
Badeni po nim zaś dopiero
Ignacy Paderewski który na
wstępie powiedział: "Dzieło
na które potrzymy nie pow-stało
z nienawiści — zrodziła
je miłość głęboka Ojczyzny"
Po swym przemówieniu Pade-rewski
serdecznie uścisnął
Wiwulskiego i pocałował go
w czoło po czym oddał pom-nik
w ręce prezydenta miasta
i pod opiekę miasta
Należy też przypomnieć że
wśród gości honorowych zna-lazł
się właściciel paryskiej
firmy odlewniczej p Malles-so- t
w której wykonano wszy-stkie
prace ludwisarskie
Trzeba pamiętać o tym szcze-góle
bo wielowiekowa firma
istnieje dolad w Paryżu i tam
można szukać odlewów pom-nika
W tymże dniu 15 lipca 1910
odbyły sie w Krakowie dalsze
uroczystości min "Wianki'
a wieczorem w sali Starego
Teatru — wielki raut wyda-ny
przez Rade Miejską na
który przybyli Paderewscy
Wiwulski i wiele wybitnycli
osobistości delegacje ludowe
i zagraniczne ogółem było
1000 osób i bawiono się do
północy
Na drugi dzień 16 lipca o
godz 830 odbył sie na Blo- -
niach wielki wiec ludowy na
Murym przemawiali: Wincen-ty
Witos Włodzimierz Tetma-jer
Po wiecu i polowej mszy
uformował się olbrzymi po-chód
który przeszedł trasę
przez ul Wolską (obecnie Ma-nifestu
Lipcowego) Podwa-lem
Dunajewskiego (obecnie
l Maja) Basztowa pod Bar-bakanem
Floriańską Ryn-kiem
Głównym obok kamie-nia
Kościuszki) Grodzką na
Wawel Pochód trwał trzy go-dziny
wzięło w nim udział
przeszło 100000 ludzi Na cze-le
pochodu jechały banderie
krakowskie które prowadzili
Serczyk z Toń i Stanisław
Chwastek z Krowodrzy Dla
banderzystów przepisany był
strój: biała sukmana krakow-ska
pod sukmana kaftan gra-natowy
lub tylko sama koszu-la
wstążka koloru tylko biało-czerwone- go
Pochód stanowił olbrzymią
manifestację polskości Wśród
idących znajdowali sie Pola-cy
spod Wrześni niedawno
umęczonej pruskimi represja-mi
Nieśli korony z cierni Na
samym końcu pochodu Rada
Miejska m Krakowa
Prasa krakowska już przed
-- Iniem 15 lipca 1910 pełna by--a
tematyki grunwaldzkiej W
'Czasie" w dniu 14 7 1910
ukazały sie na czołowych
miejscach min artykuł re-lakcyj- ny pod tytułem "1410-1910- "
artykuł prof Czerma--2
pt "Dziejowe znaczenie
Grunwaldu" i wiersz Kazimie-rza
Przerwy-Tetmajer- a "Zbro-ja
Zawiszy"
W teatrach krakowskich
wystawiano wyłącznie polskie
cpery 1 dramaty min w Tea-trze
im Słowackiego szły:
"Halka" "Straszny Dwór" i
"Konrad Wallenrod" W Sta-ly- m Teatrze w dniu 16 lipca
odbył się koncert pod batutą
F Nowowiejskiego
Uroczystości grunwaldzkie
w Krakowie trwały do 18 lip-ca
Miały one wielkie znacze
nie polityczne Wykazały
przede wszystkim że mimo
wiekowej niewoli Polacy sta-nowią
jeden zwarty naród że
myślą po polsku1 dlatego hi
tlerowscy okupanci zniszczyli
pomnik Teraz trzeba go od-budowa-
na nowo na nrzekór
tym którzy uważali że Polska
zginęła już na 'zawsze
rSłefan Tarnawski